Dampinge karşı önlemler yürürlüğe girdikten sonra tartışma bitmez; asıl uygulama sorunu, önlemin farklı yollarla etkisiz kılınmaya çalışılmasıyla ortaya çıkar. Ürünün üçüncü bir ülke üzerinden sevk edilmesi, küçük bir işlemden geçirilerek menşeinin değiştirilmiş gibi gösterilmesi ya da tarife pozisyonunun kaydırılması, hem yürürlükteki önlemin kapsamının genişletilmesine hem de ithalatçı açısından ağır mali sonuçlara yol açabilir.
Önlemin Etkisiz Kılınması Ne Anlama Gelir
Burada kastedilen, ticari bir yapının sırf önlemden kaçınmak amacıyla kurulmasıdır. Tipik göstergeler şunlardır: önlem yürürlüğe girdikten hemen sonra bir üçüncü ülkeden ithalatın ani biçimde başlaması, o ülkede kayda değer bir üretim kapasitesinin bulunmaması, ürünün orada yalnızca ambalajlama veya basit montaj görmesi. Bu göstergeler bir araya geldiğinde, önlemin kapsamının o ülkeyi de içerecek şekilde genişletilmesi gündeme gelebilir.
İyi Niyetli İthalatçının Karşılaştığı Sorun
Zincirin sonundaki ithalatçı çoğu zaman üretim sürecini görmez; tedarikçinin beyanına güvenir. Ancak menşein sonradan gerçeğe aykırı bulunması hâlinde mali sonuç ithalatçıya yönelir. Bu riski azaltmak için sipariş aşamasında yapılabilecekler:
- Üretim yerinin ve üretim aşamalarının belgelenmesini istemek
- Menşe beyanının yanlış çıkması hâlinde rücu hakkını sözleşmeye yazmak
- Fabrika ziyareti veya bağımsız gözetim raporu talep etmek
- Fiyatın piyasa koşullarına göre olağandışı düşük olduğu hâllerde ek inceleme yapmak
Önlemin Süresi ve Gözden Geçirme
Önlemler süreli olarak uygulanır ve süre sonunda kaldırılabileceği gibi, yapılan gözden geçirme sonucunda uzatılması da mümkündür. Yerli üretici, ithalatçı veya ihracatçı, kendi durumuna göre gözden geçirme sürecine katılabilir. Sürecin başladığının duyuru üzerinden takip edilmesi, katılım hakkının kullanılabilmesi için tek yoldur; süresinde başvurulmadığında sonraki dönemde uygulanacak oran, katılmayan taraf aleyhine şekillenebilir.
Sonradan Kontrol ve Uyuşmazlık
Gümrük idaresinin sonradan kontrol yetkisi, eşya serbest dolaşıma girdikten sonra da sürer. Bu aşamada yapılan tespitlerle ek tahakkuk ve ceza kararları düzenlenebilir. Savunmanın gücü, ithalat anında toplanan belgelere bağlıdır: üretim yeri kayıtları, taşıma belgeleri, tedarikçi yazışmaları ve varsa gözetim raporları. Bu belgeler sonradan üretilemeyeceği için, arşivin ithalat anında oluşturulması gerekir.
Risk Azaltma Sırası
- Tedarik zincirini üreticiye kadar haritalandırın.
- Menşe ve üretim belgelerini her sevkiyat için ayrı saklayın.
- Yürürlükteki önlem ve gözden geçirme duyurularını düzenli izleyin.
- Sözleşmeye menşe garantisi ve zarar tazmini hükmü ekleyin.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Somut bir sevkiyatta menşe tartışması veya ek tahakkuk doğduğunda, belgelerin ve tebliğ metninin birlikte incelendiği ayrı bir hukuki analiz yapılması gerekir.