Yapı Malzemeleri Yönetmeliği, Avrupa Birliği'nin 305/2011 sayılı Yapı Malzemeleri Tüzüğü ile uyumlu olarak hazırlanmış teknik bir düzenlemedir ve piyasaya arz edilen yapı malzemelerinin performansının nasıl beyan edileceğini belirler. Uygulamada üreticilerin en çok zorlandığı nokta, bu düzenlemenin bir kalite garantisi değil, beyan rejimi olduğunu kavramaktır.
Beyan rejimi ne anlama gelir
Yönetmelik, malzemenin belirli bir kaliteye ulaşmasını değil, temel karakteristiklerine ilişkin performansın doğru, ölçülebilir ve izlenebilir biçimde açıklanmasını zorunlu kılar. Üretici performans beyanını düzenler, ardından CE işaretini iliştirir. Beyanla gerçek performans arasındaki fark, ürün kusuru tartışmasının ötesinde idari yaptırım doğuran bir uygunsuzluktur.
Zincirdeki roller ayrı ayrı sorumluluk doğurur
- Üretici: performans beyanını hazırlar, teknik dosyayı saklar, fabrika üretim kontrolünü sürdürür.
- İthalatçı: ürünü piyasaya sürmeden önce beyanın ve işaretlemenin varlığını denetler; eksik ürünü arz ederse üretici gibi sorumlu tutulabilir.
- Dağıtıcı: etiket ve belgelerin bozulmadan aktarılmasından sorumludur.
- Kendi markasıyla arz eden: ürünü kendi adıyla piyasaya sürdüğü anda üretici sorumluluğunu üstlenir.
Bu roller sözleşmeyle birbirine devredilemez; taraflar arasındaki iç sözleşme rücu ilişkisini kurar, ancak kamu hukuku sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Onaylanmış kuruluş ve değerlendirme sistemleri
Ürünün hangi değerlendirme ve doğrulama sistemine tabi olduğu, kullanım amacına ve yangın gibi kritik karakteristiklere göre değişir. Bazı ürünlerde üreticinin kendi beyanı yeterliyken, taşıyıcı ve yangın performansı belirleyici olan ürünlerde onaylanmış kuruluşun sürece dahil olması gerekir. Yanlış sistemin seçilmesi, teknik olarak sağlam bir ürünü dahi hukuken uygunsuz hale getirir.
Denetim ve idari yaptırım aşaması
Piyasa gözetimi ve denetimi kapsamında ürün numunesi alınabilir, satış durdurulabilir, ürün piyasadan geri çağrılabilir. Ürün güvenliği alanındaki çerçeve düzenleme olan 7223 sayılı Kanun, uygunsuzluk halinde uygulanacak idari tedbir ve para cezalarının genel esaslarını belirler. Bu kararlar idari işlem niteliğindedir ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir; ancak dava açılmış olması kural olarak yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz.
Sorumluluğu daraltan pratik önlemler
- Performans beyanının hangi harmonize teknik şartnameye dayandığı dosyada açıkça izlenebilir olsun.
- Fabrika üretim kontrol kayıtları parti bazında ve tarihli tutulsun; sonradan toplu düzenlenen kayıtlar denetimde delil değeri kaybeder.
- İthalat sözleşmelerine, yabancı üreticinin beyan hatasından doğan idari cezalar için açık rücu kaydı konulsun.
- Numune sonucu tebliğ edildiğinde itiraz ve yeniden test talebi süreleri derhal takvimlenmelidir; bu aşamada kaybedilen süre telafi edilemez.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır. Ürün grubunuza uygulanacak teknik şartname ve değerlendirme sistemi somut ürüne göre değiştiğinden, denetim veya geri çağırma yazısı aldığınızda teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması önerilir.