Yüksek Çevre Kurulu ve mahalli çevre kurullarının çalışma usul ve esaslarını belirleyen düzenleme, kurulların nasıl toplanacağını ve karar alacağını gösterir. Ancak vatandaş ve işletme açısından asıl soru şudur: alınan bir kurul kararı beni doğrudan etkiliyorsa, buna karşı kim, nerede ve ne zaman dava açabilir?
Kurul kararının hukuki niteliği
Mahalli çevre kurulu kararları, kapsamına göre düzenleyici işlem ya da birel işlem özelliği gösterebilir. Belirli bir alanda genel nitelikte bir yasak getiren karar düzenleyici işleme yaklaşırken, tek bir tesise ilişkin karar birel işlem sayılır. Bu ayrım hem dava açma süresinin başlangıcını hem de kimin dava açabileceğini etkiler. 2872 sayılı Çevre Kanunu, kurulların yetki alanının ve çevre koruma amacının çerçevesini çizen temel metindir.
Ehliyet: kim dava açabilir
Çevre uyuşmazlıklarında menfaat ilişkisi, klasik idari davalara göre daha geniş yorumlanır. Kararın etkilediği alanda yaşayan kişiler, bölgede faaliyet gösteren işletmeler ve amaçları çevrenin korunmasıyla bağlantılı dernekler dava açabilir. Buna karşılık menfaat bağının dilekçede somutlaştırılmaması, ehliyet yönünden ret riskini artırır. Yaşanılan yerin karara konu alana uzaklığı, faaliyetin niteliği ve etkilenme biçimi dilekçede açıkça anlatılmalıdır.
Süre hesabında iki farklı başlangıç
- Karar kişiye tebliğ edilmişse süre tebliğ tarihinden işler.
- Karar ilan yoluyla duyurulmuşsa, ilanın tamamlandığı tarih esas alınır.
- Düzenleyici işlemlerde, işlemin uygulanması üzerine ayrıca dava açma imkânı gündeme gelebilir.
İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca genel dava açma süresi altmış gündür. Uygulamada en sık yapılan hata, kararın internet sitesinde yayımlandığı tarihin fark edilmemesi ve sürenin çoktan işlemeye başlamış olmasıdır.
Yürütmenin durdurulması ve telafisi güç zarar
Çevresel etkileri geri döndürülemez nitelikte olan kararlarda, yürütmenin durdurulması talebi davanın kaderini belirler. Bu talebin desteklenmesinde ölçüm raporları, alanın koruma statüsüne ilişkin belgeler, fotoğraf ve tarih içeren gözlem kayıtları etkilidir. Zararın telafisi güç olduğu iddiası soyut kaldığında, karar uygulandıktan sonra verilen iptal hükmü pratik faydasını büyük ölçüde yitirir.
Dilekçe hazırlanırken dikkat edilecekler
- Kararın tam metnini ve dayandığı gerekçeyi temin edin; özet duyuru yeterli değildir.
- Toplantı yeter sayısı ve karar usulüne ilişkin aykırılıkları ayrıca ileri sürün.
- Karar öncesinde alınması gereken görüş ve raporların dosyada bulunup bulunmadığını sorgulayın.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; kurul kararının kapsamı ve sizinle olan bağı davanın kabul edilebilirliğini doğrudan etkilediğinden, karardan haberdar olduğunuz anda süre hesabı için hukuki destek almanız yerinde olur.