Balıkçı gemilerinde yapılan çalışmalar, kara işyerlerinden farklı bir risk profiline sahiptir: dar ve hareketli çalışma alanı, ıslak zemin, ağır ekipman, uzun vardiyalar ve tıbbi yardıma erişimin sınırlı olması. Bu nedenle balıkçı gemilerinde sağlık ve güvenlik önlemlerine ilişkin yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun genel yükümlülüklerini deniz ortamına özgü kurallarla tamamlar.
Deniz Ortamının Yükümlülüğe Yansıması
Genel iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında öngörülen risk değerlendirmesi, geminin türü, avlanma yöntemi ve sefer süresi dikkate alınarak yapılmalıdır. Güverte düzeni, ağ ve halat sistemleri, vinç ve ırgat kullanımı, buzluk ve soğutma bölümlerine giriş, denize adam düşmesi ihtimali gibi başlıklar risk değerlendirmesinde ayrı ayrı ele alınmadığında belge biçimsel kalır.
Donatan, İşveren ve Kaptan Arasındaki Sorumluluk
Uygulamada en çok tartışılan konu, yükümlülüğün kimde olduğudur. Geminin sahibi, işleten ve kaptan farklı kişiler olabilir. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünün asıl muhatabı işveren sıfatını taşıyan kişidir; kaptanın sefer sırasında aldığı önlemler ise bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sözleşmelerde bu ayrımın yazılı biçimde netleştirilmesi, kaza sonrasında sorumluluğun belirlenmesini kolaylaştırır.
Kaza Anında ve Sonrasında Delil Zinciri
- Kazanın gemi jurnaline ayrıntılı ve zamanında işlenmesi,
- Olay yerinin mümkün olduğunca korunması ve fotoğraflanması,
- Tanık ifadelerinin sıcağı sıcağına ve ayrı ayrı alınması,
- Kazanın mevzuatta öngörülen süre içinde ilgili kurumlara bildirilmesi,
- Ekipman bakım ve muayene kayıtlarının kaza tarihiyle birlikte dosyalanması.
Eğitim ve Sağlık Gözetiminin İspat Değeri
Çalışanlara verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimi ile işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri, sadece idari bir gereklilik değildir. Tazminat davalarında kusur oranı belirlenirken, eğitim kayıtlarının imzalı olup olmadığı ve içeriğinin gemideki gerçek risklerle örtüşüp örtüşmediği doğrudan sonuca etki eder. İmzası bulunmayan tutanak, hiç yapılmamış eğitim gibi değerlendirilebilir.
Tazminat Talebi ve Rücu Riski
Ölümlü veya yaralanmalı bir iş kazasında çalışan ya da yakınları maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilir; ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumu yaptığı ödemeler için işverene rücu edebilir. Ceza soruşturması ile hukuk davası birbirinden bağımsız yürür ve farklı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle savunmanın en baştan bütüncül kurulması önem taşır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Gerçekleşmiş bir kaza veya açılmış bir soruşturma varsa, gemi kayıtları ve istihdam belgeleri incelenerek en kısa sürede hukuki destek alınmalıdır.