Enerji nakil hattı yatırımlarında taşınmazın tamamının mülkiyeti çoğu zaman idareye geçmez; hattın geçtiği koridor üzerinde daimi irtifak hakkı kurulur. Kütahya ili sınırlarında tesis edilecek Sofça Mesire Alanı enerji nakil hattı için bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin 2032 sayılı Karar da bu nitelikte bir uygulamaya dayanaktır. Malik açısından irtifak kamulaştırması, mülkiyet kamulaştırmasından farklı bir değerleme mantığı gerektirir.
İrtifak Kamulaştırmasının Mantığı
İrtifak kurulduğunda tapu maliki mülkiyetini korur, ancak taşınmazın kullanımı kalıcı biçimde sınırlanır. Hat güzergâhında yapı yapılamaz, belirli yükseklikteki ağaçlar bulundurulamaz, bazı tarımsal faaliyetler kısıtlanır. Bedel de bu sınırlamanın yarattığı değer azalması üzerinden hesaplanır. Buradaki temel yanılgı, irtifak bedelinin taşınmazın tam değeri sanılması ya da tersine, mülkiyet devri olmadığı için önemsiz bir tutar olarak görülmesidir.
Değerlemede Gözden Kaçan Kalemler
- Direk yerlerinin, tarımsal kullanımı fiilen imkânsız kılan alanları
- Hat koridoru nedeniyle uygulanamayan sulama ve ilaçlama yöntemleri
- Kesilen veya budanan ağaçların yaş ve verim durumuna göre değeri
- Yapılaşma hakkının koridor boyunca fiilen kullanılamaması
- İnşaat çalışmaları sırasında geçici olarak kullanılan alanların zararı
Artık Alanın Değer Kaybı
Koridorun taşınmazı ortadan bölmesi, geriye kalan parçaların ekonomik olarak kullanılamaz hale gelmesine yol açabilir. Bu durumda yalnızca koridor alanı üzerinden yapılan hesap gerçek zararı karşılamaz. Artık alandaki değer kaybının rapora yansıması için malikin bu talebi açıkça ileri sürmesi ve keşif sırasında parselin bütünlüğüne ilişkin tespitlerin tutanağa geçirilmesini istemesi gerekir. Kendiliğinden incelenen bir kalem olmadığı için, sessiz kalınması fiilen bu talepten vazgeçme sonucunu doğurur.
Acelelik Şartına Yönelik İtiraz
Acele kamulaştırma kararına karşı idari yargıda açılan davada tartışma, taşınmazın değeri değil aceleliği gerektiren durumun varlığıdır. Yatırımın planlama takviminin uzun süredir bilinmesine rağmen olağan usulün işletilmemiş olması, bu davada öne çıkan itiraz noktalarındandır. Ayrıca güzergâh seçiminde daha az zarar veren bir alternatifin bulunup bulunmadığı, ölçülülük denetimi kapsamında ileri sürülebilir.
Sonraki Aşamada Fiili El Atma
Kamulaştırma kararı kapsamı dışında kalan bir alana fiilen girilmesi, kamulaştırmasız el atma niteliği taşır ve ayrı bir dava konusudur. Bu nedenle inşaat başladığında hattın ve direklerin gerçekte hangi alanı kapladığının fotoğraf, koordinat ve tespit tutanağıyla belgelenmesi, ileride açılabilecek talepler için belirleyici bir kayıt oluşturur.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. İrtifak kamulaştırmalarında teknik değerleme ile hukuki itirazlar iç içe geçtiğinden, keşif öncesinde hukuki destek alınması sonucu doğrudan etkileyebilir.