2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu, jandarmanın hangi alanlarda ve kimin talimatıyla hareket edeceğini belirler. Vatandaş açısından önemi, bir işlemin hangi görev başlığı altında yapıldığının, o işleme karşı başvurulacak yolu doğrudan değiştirmesidir.
Görev türleri, muhatabı belirler
Jandarmanın görevleri genel olarak mülki, adli ve askerî başlıklar altında toplanır. Mülki görevlerde valilik ve kaymakamlık, adli görevlerde ise Cumhuriyet savcısı belirleyicidir. Bir aramanın, yakalamanın veya el koymanın adli görev kapsamında yapılmış olması, işlemin Ceza Muhakemesi Kanunundaki usullere tabi olduğu anlamına gelir. Bu tespit, ileri sürülecek itirazın hangi mercie yöneltileceğini de gösterir.
Adli işlemlerde usulün önemi
Arama, elkoyma ve yakalama gibi temel hak ve özgürlüklere doğrudan dokunan işlemlerde, kural olarak hâkim kararı veya kanunun aradığı hâllerde yetkili merciin yazılı emri aranır. İşlemin dayanağı, saati, katılanlar ve tespit edilen hususlar tutanağa geçirilir. Tutanağın imzalanması istendiğinde içeriğin okunmadan imzalanmaması; itiraz edilen bir husus varsa bunun tutanağa yazdırılması, sonraki aşamada en somut dayanaktır.
Yakalanan veya gözaltına alınan kişinin hakları
- Yakalama sebebinin ve isnadın bildirilmesini isteme
- Müdafi yardımından yararlanma ve müdafi ile görüşme
- Yakınlarına haber verilmesini isteme
- Sağlık kontrolünün yapılmasını ve raporun düzenlenmesini isteme
- İfade sırasında susma hakkını kullanma
Hak ihlali iddiası: şikâyet nereye yapılır
İşlem sırasında kanuna aykırı davranıldığı düşünülüyorsa, iddianın niteliğine göre iki ayrı yol gündeme gelir. Suç oluşturduğu ileri sürülen fiiller Cumhuriyet başsavcılığına yapılacak şikâyetin konusudur. Görevle bağlantılı bazı fiiller bakımından soruşturmanın izne bağlı olması nedeniyle, dilekçenin ilgili mülki amirliğe de yöneltilmesi gerekebilir. Disiplin boyutu ise kurum içi denetim mekanizmasına bildirim ile işletilir.
Delil ve zaman yönetimi
Bu tür dosyalarda en hızlı kaybolan deliller, kamera kayıtları ve tanık beyanlarıdır. Kayıtların saklanma süresi sınırlı olduğundan, olayın hemen ardından ilgili mercie başvurularak görüntülerin muhafazasının istenmesi gerekir. Ayrıca darp iddiası varsa gecikmeden alınacak sağlık raporu, sonradan telafisi mümkün olmayan bir delil boşluğunu önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kolluk işlemlerine ilişkin itirazlarda süre ve delil kaybı riski yüksek olduğundan, olayın hemen ardından bir avukatla görüşmeniz önerilir.