Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarının 2021 yılına ait genel yatırım ve finansman programının tespitine ilişkin 3094 sayılı karar, KİT'lerin o yıl içindeki yatırım, istihdam, borçlanma ve fiyatlandırma çerçevesini belirleyen türden bir düzenlemedir. Bu tür kararlar teknik görünse de, teşebbüsle iş yapan yükleniciler, çalışanlar ve iştirakler bakımından doğrudan sonuç doğurur.
Programın bağlayıcılığı nereye kadar uzanır
Genel yatırım ve finansman programı, teşebbüsün yönetim organlarının takdir alanını daraltan bir çerçeve çizer. Programda öngörülmeyen bir yatırıma girişilmesi ya da belirlenen sınırların üzerinde personel alınması, iç denetim ve sonraki mali denetimlerde sorumluluk tartışmasına yol açabilir. Bu nedenle teşebbüsle sözleşme yapan taraflar için asıl soru şudur: karşı tarafın bu işlemi yapmaya yetkisi programa göre var mıydı?
Yükleniciler için pratik sonuçlar
- Yatırım kaleminin programda karşılığı bulunmayan bir işte, ödenek sorunları nedeniyle hakediş ödemelerinde gecikme riski artar.
- Sözleşme sürelerinin mali yıl sınırını aşması hâlinde, sonraki yılın programına bağlı belirsizlik sözleşmeye yansıtılmalıdır.
- Fiyat farkı ve süre uzatımı taleplerinde, gecikmenin idari onay sürecinden mi yoksa yüklenici kusurundan mı kaynaklandığı ayrıştırılmalıdır.
- Yazışmaların tamamının tarihli ve kayda geçmiş olması, sonraki uyuşmazlıkta ispat yükünü hafifletir.
Personel ve istihdam başlığı
Programlarda personel sayısına ilişkin sınırlar öngörülebilir. Bu sınırların iş hukuku ilişkilerine etkisi dolaylıdır: bir işçinin iş sözleşmesi, program sınırı gerekçe gösterilerek kendiliğinden sona ermez; işverenin fesih için dayandığı sebebin geçerliliği iş hukuku ölçütlerine göre denetlenir. İdari bir programa atıf yapılması, feshin geçerli sebebe dayandığını tek başına göstermez.
Teşebbüs kararlarına karşı hangi yol izlenir
- Önce işlemin niteliği belirlenir: idari işlem mi, özel hukuk ilişkisi içinde alınmış bir karar mı.
- İdari nitelikteki işlemlerde idari yargı, sözleşmeden doğan alacak ve tazminat taleplerinde ise kural olarak adli yargı yolu gündeme gelir.
- Bu ayrım baştan yapılmazsa, görev yönünden ret kararı alınana kadar geçen süre içinde hak düşürücü ve zamanaşımı süreleri işlemeye devam edebilir.
- İhale süreçlerinden doğan itirazlarda ise kendi mevzuatındaki şikâyet ve itirazen şikâyet basamakları önce tamamlanır.
Belge düzeni ve denetim izi
KİT'lerin faaliyetleri çok katmanlı denetime tabidir. Bu nedenle teşebbüsle çalışan taraflar için en etkili risk azaltma yöntemi, her onay ve talimatın yazılı hâle getirilmesidir. Sözlü verilen talimatla yapılan iş, sonradan hem ödeme hem sorumluluk tartışmasının merkezine oturur.
Bu değerlendirme genel bir çerçeve sunar; teşebbüsün türü, sözleşmenizin hukuki niteliği ve uyuşmazlığın doğduğu tarih farklı sonuçlar gerektirebileceğinden, dosya bazında hukuki görüş alınması önerilir.