22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun geçici 10 uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen sürelerin uzatılmasına ilişkin 3135 sayılı karar, salgın döneminde uygulanan iki temel kuralın devamını sağlamıştır: işverenin iş sözleşmesini feshetme yetkisinin sınırlanması ve işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarabilme imkânı. Bu rehber, uzatılan dönemde yapılan fesihlerin akıbetine odaklanır.
Geçici düzenlemenin getirdiği sınır
İlgili geçici madde, belirtilen dönemde iş sözleşmelerinin işveren tarafından feshedilmesini kural olarak yasaklamış; buna karşılık işverene, işçiyi kısmen veya tamamen ücretsiz izne ayırma yetkisi tanımıştır. Uzatma kararı bu iki kuralın yürürlük süresini ileri taşır. Dolayısıyla uzatılan dönemde yapılan bir fesih, doğrudan yasak kapsamında değerlendirilir.
Yasağın dışında kalan hâller
Kural mutlak değildir; düzenleme belirli fesih hâllerini kapsam dışında bırakmıştır. Uygulamada en çok tartışılanlar şunlardır:
- İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışına dayanan fesih
- Belirli süreli sözleşmede sürenin dolması
- İşyerinin kapanması ve faaliyetin sona ermesi
- Tarafların anlaşmasıyla sözleşmenin sona erdirilmesi
İşverenler zaman zaman gerçekte performans veya ekonomik nedene dayanan bir feshi, yasak kapsamı dışında kalabilmek için ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık olarak nitelendirir. Bu durumda feshin gerçek sebebinin ortaya konması gerekir.
Ücretsiz izin ve işçinin karşı hakları
İşçinin rızası aranmaksızın ücretsiz izne çıkarılması, düzenlemenin tanıdığı bir yetkidir ve bu nedenle tek başına işçiye haklı fesih imkânı vermez. Ancak izin döneminde ücret ödenmemesi dışında ek yükümlülükler dayatılması, fiilen çalıştırılmaya devam edilmesi ya da izin gerekçesinin gerçeği yansıtmaması ayrı bir tartışma yaratır. İşçi bu dönemde nakdi ücret desteği yönünden de ayrıca değerlendirilmelidir.
Uyuşmazlıkta usul ve ispat
İşe iade ve işçilik alacaklarına ilişkin taleplerde arabulucuya başvuru dava şartıdır; arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. İşe iade talebinde süre kısa işlediğinden, fesih bildiriminin tebliğ tarihi mutlaka kayda geçirilmelidir. İspat bakımından fesih bildiriminin metni, bordrolar, kurumsal yazışmalar ve işyeri kayıtları belirleyici olur; bu belgeler süreç başlamadan önce toplanmalıdır.
Adım sırası
- Fesih bildirimini ve tebliğ tarihini belgeleyin
- Ücretsiz izin bildirimlerinin yazılı örneklerini isteyin
- Arabuluculuk başvurusunu süresi içinde yapın
- Bordro ve prim kayıtlarını dosyaya ekleyin
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Dönem, fesih sebebi ve işyeri koşullarına göre sonuç değişebileceğinden, işlem yapmadan önce belgelerinizle birlikte hukuki destek almanız yerinde olur.