Karayolu dışı mobil makinelere takılan içten yanmalı motorlar için emisyon limitleri ve tip onayına ilişkin teknik ve genel gereklilikleri düzenleyen tebliğ (2017/654/AB uyumu), iş makineleri, jeneratörler, tarım ve inşaat ekipmanı gibi geniş bir ürün grubunu piyasaya arz eden üretici ve ithalatçıları doğrudan bağlar. Uygulamadaki en yaygın sorun, motorun teknik olarak limitleri sağlaması ancak tip onayı dosyasındaki teknik dokümantasyonun ürünün fiilî konfigürasyonuyla örtüşmemesidir.
Tip Onayı Dosyasında Sık Görülen Uyumsuzluklar
Denetimde çıkan sorunların önemli kısmı laboratuvar sonucundan değil, dosya ile sahadaki ürün arasındaki farktan doğar:
- Motor ailesi tanımının, seri üretimde kullanılan varyantı kapsamaması
- Emisyon kontrol sistemi bileşeninde onay sonrası yapılan tedarikçi değişikliğinin bildirilmemesi
- Etiket ve tanıtım numarasının dosyadaki bilgiyle uyuşmaması
- Yazılım/kalibrasyon güncellemesinin onay kapsamı dışında kalması
Üretici, İthalatçı ve Makine İmalatçısı Arasında Sorumluluk
Motoru üreten ile motoru makineye monte eden çoğu zaman farklı işletmelerdir. Bu zincirde, motorun onaylı konfigürasyonunun montaj sırasında bozulması hâlinde sorumluluğun kimde olacağı sözleşmeyle belirlenmelidir. Tedarik sözleşmelerine, motorun onay kapsamındaki teknik özelliklerini gösteren ek ile birlikte, montaj talimatlarına aykırılık hâlinde doğacak idari yaptırımlardan rücu hakkı düzenlenmelidir. Bu düzenleme yoksa, yaptırıma muhatap olan taraf ödediği bedeli sonradan geri almakta ciddi ispat sorunu yaşar.
Piyasa Gözetimi ve Denetimi Sürecinde İzlenecek Yol
Piyasaya arz edilmiş ürün üzerinde yapılan denetimde uygunsuzluk iddiası ortaya çıkarsa, izlenmesi gereken sıra şudur:
- Numunenin hangi partiden, hangi tarihte ve nasıl alındığını gösteren tutanağın örneğini talep edin.
- Test yönteminin ve ölçüm koşullarının tebliğdeki teknik gerekliliklerle örtüşüp örtüşmediğini kontrol ettirin.
- Şahit numune veya ikinci test hakkınızın bulunup bulunmadığını, süresi geçmeden yazılı olarak sorun.
- Aynı motor ailesine ait geçmiş test raporlarını ve üretim hattı kalite kayıtlarını dosyaya ekleyin.
Düzeltici Faaliyet mi, İtiraz mı?
Uygunsuzluk bildirimi geldiğinde çoğu işletme refleks olarak itiraz eder; oysa bazı hâllerde gönüllü düzeltici faaliyet planı sunmak, yaptırımın kapsamını daraltabilir. İki yol birbirini tamamen dışlamaz: düzeltici faaliyet başlatmak, teknik itirazdan vazgeçildiği anlamına gelmez. Ancak yazışmalarda kullanılan ifadeler sonradan aleyhe yorumlanabileceğinden, uygunsuzluğu kabul eder nitelikte cümlelerden kaçınılmalı, teknik itiraz gerekçeleri ilk yazıda açıkça saklı tutulmalıdır.
Kayıt Altına Alınması Gerekenler
Tip onayı geçerliliğini korumak için üretim uygunluğuna ilişkin periyodik kontroller, tedarikçi değişiklik kayıtları ve seri numarası bazında izlenebilirlik tablosu güncel tutulmalıdır. Bu kayıtlar hem denetimde hem de ithalatçı-üretici arasındaki uyuşmazlıkta belirleyici olur.
Bu içerik genel bir çerçeve sunar; ürün grubunuza uygulanacak teknik gereklilikler, geçiş hükümleri ve denetim tutanağının içeriği farklılık gösterebileceğinden, somut uyuşmazlıkta teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması önerilir.