Bir enerji nakil hattının güzergâhına giren tarla, bahçe veya arsa sahibi için acele kamulaştırma kararı çoğu zaman beklenmedik bir gelişmedir. Yatırımcı idare, olağan kamulaştırma aşamalarının tamamlanmasını beklemeden taşınmaza fiilen el koyabilmek amacıyla bu yola başvurur. Ankara sınırları içindeki Çiftlik Kök – Karaali Kök enerji nakil hattı için alınan 4814 sayılı karar da bu nitelikte bir idari işlemdir. Aşağıda kararın taşınmaz maliki bakımından sonuçları ve açık olan hukuki yollar ele alınmaktadır.
Acele kamulaştırma olağan kamulaştırmadan nasıl ayrılır?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun genel sisteminde idare önce kamu yararı kararı alır, kıymet takdiri yaptırır ve maliki uzlaşma görüşmesine çağırır; anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açılır. Acele kamulaştırmada bu sıralama değişir: mahkemece yaptırılan keşif sonucunda belirlenen bedelin bloke edilmesi üzerine idare taşınmaza el koyabilir, bedelin nihai olarak belirlenmesi ise sonraki yargılamaya bırakılır. Mülkiyet bu aşamada malikte kalmaya devam eder; fakat taşınmazın kullanımı fiilen sona erer.
Enerji hatlarında irtifak mı, mülkiyet mi kamulaştırılır?
Direk yerleri bakımından genellikle mülkiyetin kamulaştırılması, iletkenlerin üzerinden geçtiği koridor bakımından ise irtifak hakkı kurulması yoluna gidilir. Bu ayrım ödenecek karşılığı doğrudan etkiler: irtifakta hesaplanan bedel taşınmazın tamamının değeri değil, hattın geçişi nedeniyle ortaya çıkan değer kaybıdır. Koridorun tarımsal faaliyeti, sulama tesisini, dikili ağaçları ya da parselin yapılaşma imkânını ne ölçüde etkilediği burada belirleyici olur.
Sürecin ilk aşamasında yapılan tipik hatalar
- Tebligatın adreste bulunmama nedeniyle usulen yapılmış sayılması ve dosyadan çok geç haberdar olunması
- Keşif gününe katılmayarak taşınmazdaki ağaç, yapı, sera ve tesislerin bilirkişi heyetine gösterilememesi
- Tapu kaydına yansımayan fiilî kullanımın ve gelir kalemlerinin hiç belgelenmemesi
- Hisseli taşınmazlarda diğer paydaşların süreçten habersiz kalması
Malikin başvurabileceği hukuki araçlar
- Karara ve dayanağı işlemlere karşı, hukuka aykırılık iddiasıyla idari yargıda iptal istemli dava açmak
- Bedel tespiti dosyasında bilirkişi raporuna teknik gerekçelerle ayrıntılı itiraz sunmak
- Kısmi kamulaştırma söz konusuysa arta kalan kısımda oluşan değer kaybını ayrıca talep etmek
- Bloke edilen bedelin çekilmesinin dava hakkı bakımından doğuracağı sonuçları önceden değerlendirmek
Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Her parselin konumu, kullanım biçimi ve tapu durumu farklı olduğundan, karar tebliğ edilir edilmez dosyanın bir hukukçuyla birlikte incelenmesi yerinde olur.