Enerji dağıtım altyapısında yapılan çalışmaların bir kısmı sıfırdan hat çekilmesi değil, yıllardır kullanılan bir hattın yenilenmesi ve kapasitesinin artırılmasıdır. İzmir’deki Suludere Kök – Veliler Kök arası ana hat ve branşman yenileme projesi için alınan 4816 sayılı karar da bu türdendir. Yenileme projelerinde taşınmaz sahibini ilgilendiren en kritik soru şudur: eski hattın geçtiği yer için geçmişte bir bedel ödenmiş midir?
İlk adım: tapu kaydı ve arşiv incelemesi
Yenileme kararı tebliğ edildiğinde yapılacak ilk iş, taşınmazın tapu kaydındaki beyanlar ve şerhler hanesini incelemektir. Kayıtta daha önce kurulmuş bir irtifak hakkı görünüyorsa, önceki kamulaştırmanın kapsamı ve genişliği tespit edilmelidir. Kayıtta hiçbir iz yoksa, hat fiilen yıllardır taşınmaz üzerinden geçiyor olsa dahi, bedeli ödenmemiş bir kullanım söz konusu olabilir.
Bedeli ödenmemiş eski bir geçiş varsa
İdarenin usulüne uygun kamulaştırma yapmadan taşınmazı fiilen kullanması, uygulamada kamulaştırmasız el atma olarak adlandırılır. Bu durumda malikin talep edebileceği haklar, el atmanın niteliğine göre farklılaşır:
- Direk dikilmesi, iletken geçirilmesi gibi taşınmaza fiilen müdahale edilen haller
- İmar planı veya koruma kararı gibi işlemlerle taşınmazın kullanımının kısıtlandığı, ancak fiilî bir müdahalenin bulunmadığı haller
- Kullanımın belirli bir kısmına yönelen, parselin geri kalanını etkilemeyen sınırlı müdahaleler
Bu ayrım hem görevli yargı yerini hem de talep edilebilecek kalemleri değiştirdiğinden, dilekçe hazırlanmadan önce netleştirilmesi gerekir.
Yeni güzergâh eskisinden geniş olduğunda
Yenileme projelerinde direk sayısı, hat yüksekliği veya koridor genişliği değişebilir. Yeni koridor eski koridoru aştığı ölçüde, aşan kısım bakımından yeni bir kamulaştırma söz konusudur ve bunun karşılığı ayrıca hesaplanmalıdır. Eski irtifakın varlığı, yeni ve daha geniş bir kullanımı kendiliğinden meşrulaştırmaz.
Delil düzenini kurmak
- Hattın mevcut hâline ait tarihli fotoğrafları ve konum bilgilerini arşivleyin.
- Çalışma sırasında zarar gören ürün, ağaç ve tesisleri tutanak veya tespit yoluyla belgeleyin.
- İdareyle yapılan tüm yazışmaları, tebligat zarflarını ve tarihlerini tek dosyada toplayın.
- Taşınmazın kullanımına ilişkin kira, ortakçılık veya destekleme kayıtlarını hazır bulundurun.
Yenileme projeleri geçmişten gelen uyuşmazlıkları da gündeme getirdiğinden, hem eski hem yeni dönemin birlikte değerlendirilebilmesi için dosyanın bütün olarak hukukçuya sunulması yararlı olur.