8245 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 154 kV Keban Şalt-2-Malatya-2 enerji iletim hattı yenileme projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Yenileme projeleri, sıfırdan yapılan hatlardan farklı bir hukuki tabloya sahiptir: taşınmazın üzerinden zaten bir hat geçiyor olabilir. Bu rehber, mevcut hat ile yeni tesis arasındaki hak ilişkisine odaklanır.
Mülkiyet Değil, Çoğu Zaman İrtifak
Enerji iletim hatlarında kural olarak parselin tamamı idareye geçmez. Direklerin oturduğu alan için mülkiyet, iletkenlerin geçtiği koridor için ise irtifak hakkı kurulması yaygın uygulamadır. İrtifak halinde tapu malikte kalır; ancak koridor içinde yapılaşma, ağaç yüksekliği ve bazı tarımsal faaliyetler bakımından kalıcı kısıtlar doğar. Kararın ekindeki teknik bilgilerde hangi kısmın mülkiyet, hangi kısmın irtifak olarak alındığı ayrı ayrı okunmalıdır.
Eski Hat Üzerinde Daha Önce Kurulmuş Hak Varsa
Yenileme projelerinde sıkça karşılaşılan durum, aynı güzergâhta yıllar önce kurulmuş bir irtifakın tapuda hâlâ görünmesidir. Bu noktada şu ayrımlar önem taşır:
- Yeni koridor eski koridorla birebir örtüşüyor mu, yoksa genişliyor mu
- Genişleyen kısım için ayrıca bedel öngörülmüş mü
- Daha önce bedel ödenmiş olması, yeni kısıt için talep hakkını ortadan kaldırır mı
- Eskiden fiilen kullanılan ancak tapuda tescil edilmemiş bir geçiş var mı
Direk Yeri ve Tarımsal Kullanım Kaybı
Direk temelleri, tarlanın ortasında kalan ve tarım makinelerinin dönüş alanını daraltan noktalar oluşturabilir. Bu durumda yalnızca direğin oturduğu metrekare değil, çevresinde işlenemez hale gelen alanın da değerlendirmeye alınması talep edilebilir. Bakım yolu açılması, hafriyat dökülmesi veya inşaat sırasında ekili alandan geçilmesi ayrı zarar kalemleridir ve fotoğraf, tarih ve tanık bilgisiyle kayda geçirilmelidir.
Yenileme Aciliyetinin Sorgulanması
Acele kamulaştırmanın dayanağı olan aciliyet, idari yargıda tartışılabilecek bir husustur. Yenileme projelerinde tartışma genellikle mevcut hattın güvenli işletilmesi zorunluluğu ile alternatif güzergâhın teknik olarak mümkün olup olmadığı ekseninde yürür. Bu yolun bedel davasından bağımsız işlediği ve kendine ait süreye tabi olduğu unutulmamalıdır.
Taşınmazın Satışı ve Şerhin Etkisi
İrtifak şerhi tapuya işlendikten sonra taşınmaz satılabilir; ancak alıcı bu kısıtla birlikte satın alır ve satış bedeline yansır. Devam eden bir dava varken el değiştirme yaşanırsa, taraf sıfatı ve bedeli alacak kişi konusunda karışıklık çıkmaması için işlem sırası önceden planlanmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; koridor genişliği, direk sayısı ve tapu kaydındaki mevcut şerhler her parselde farklı sonuç doğurur. Kendi tapu kaydınız ve tebliğ edilen evrak üzerinden profesyonel bir değerlendirme almanız faydalı olacaktır.