154 kV R3-Yozgat-1 RES TM ile Çekerek Havza TM arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8801 sayılı Karar, hat güzergâhındaki malikleri doğrudan ilgilendirmektedir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırma çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyetini değil, direk yerlerini ve iletken salınım alanını kapsayan bir kullanım kısıtı getirir. Bu ayrım, alınacak bedeli ve izlenecek yolu belirler.
Acele Kamulaştırmanın Malik Açısından Anlamı
Acele kamulaştırmada idare, bedel tespit ve tescil davası sonuçlanmadan önce mahkemece belirlenen bedeli bloke ederek taşınmaza el koyabilir. Yani inşaat başlamışken bedel tartışması devam edebilir. Malikin buradaki en büyük hatası, işe başlanmasını hakkın kaybedildiği şeklinde yorumlayıp dosyayı takip etmemektir. El koyma ile bedelin kesinleşmesi ayrı meselelerdir.
İrtifak Bedeli Nasıl Hesaplanır?
İrtifak hakkında ölçü, taşınmazın tamamının değeri değil, hat nedeniyle uğradığı değer kaybıdır. Bu kayıp belirlenirken şu unsurlar tartışılır:
- Güzergâhın parseli ortadan mı yoksa kenardan mı böldüğü
- Kalan kısmın ekonomik olarak kullanılabilirliğini yitirip yitirmediği
- Tarımsal kullanımda makineli çalışmanın kısıtlanıp kısıtlanmadığı
- Yapılaşma imkânının hat nedeniyle sınırlanması
- Direk yerlerinin doğrudan mülkiyete konu edilmesi hâlinde bu alanın ayrıca değerlendirilmesi
Keşif ve Bilirkişi Aşamasında Yapılması Gerekenler
Bedel tespiti büyük ölçüde keşifte kurulur. Keşfe katılmamak ya da hazırlıksız katılmak, sonradan itirazla telafisi güç bir zayıflık yaratır. Keşif öncesinde parselin güncel tapu kaydı, imar durumu, varsa yapı ve tesisleri ile ağaç envanteri fotoğraflı olarak hazırlanmalı; emsal satış örnekleri dosyaya sunulmalıdır. Bilirkişi raporundaki hesaplama yöntemine yönelik itirazlar, somut ve sayısal gerekçelerle yapıldığında sonuç verir.
İptal Davası ile Bedel Davasının Ayrımı
Acele kamulaştırma kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idari yargıda iptal yoluna gidilir; bedelin azlığı ise adli yargıdaki bedel tespit dosyasında tartışılır. İki yolun karıştırılması, yanlış mercide geçen süre nedeniyle hak kaybına yol açan en yaygın nedenlerden biridir. Her iki yol için de tebligattan itibaren işleyen kısa süreler söz konusudur.
Kontrol Listesi
- Tebligat tarihini ve tebliğ şeklini kayıt altına alın.
- Kararın ekindeki parsel listesinde kendi taşınmazınızı teyit edin.
- Mülkiyet mi irtifak mı kurulduğunu netleştirin.
- Keşif öncesi delil dosyanızı tamamlayın.
- Bloke edilen bedeli çekmenin dosyanızdaki etkisini önceden değerlendirin.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; güzergâhın her parseldeki geçiş biçimi farklı sonuçlar doğurduğundan, taşınmazınıza özgü bir inceleme yapılması yerinde olacaktır.