9709 sayılı Karar, 154 kV Gaziantep-2-GASKİ-1 enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hattı kamulaştırmalarının ayırt edici yönü şudur: taşınmazın tamamı çoğu zaman elden çıkmaz, mülkiyet malikte kalır ve hattın geçtiği şerit üzerinde idare lehine irtifak hakkı kurulur. Bu ayrım hem bedelin hesabını hem de maliki bekleyen kısıtları kökten değiştirir.
Mülkiyetin devri ile irtifak arasındaki fark
Direk yerlerinin oturduğu alanlar bakımından çoğunlukla mülkiyet kamulaştırması yapılırken, iletkenlerin havadan geçtiği koridor için irtifak hakkı tesis edilir. İrtifakta tapu kaydına şerh düşülür; malik tarlasını ekmeye devam edebilir ancak hat güvenlik mesafesi içinde yapı yapamaz, ağaç boyunu belirli seviyenin üstüne çıkaramaz, bazı tarımsal makineleri kullanamaz. Bedel de bu kullanım kısıtının derecesine göre, taşınmazın tam değeri üzerinden hesaplanan bir oranla belirlenir.
Bedeli belirleyen başlıca ölçütler
- Taşınmazın arsa mı arazi mi sayıldığı; arsada emsal karşılaştırması, arazide net gelir yöntemi esas alınır
- Koridorun parselin ortasından mı kenarından mı geçtiği ve kalan alanın kullanılabilirliği
- Direk sayısı, direk ayak alanları ve bunların ekim düzenini bölme etkisi
- Sulama imkânı, ürün deseni ve varsa dikili ağaçların yaşı ile verim durumu
Malikin çoğu kez gözden kaçırdığı kalemler
İrtifak bedelinin yanında, direk montajı ve hat çekimi sırasında oluşan geçici zararlar, ezilen ürün ve tahrip olan sulama tesisleri ayrıca gündeme gelebilir. Ayrıca hattın parseli bölmesi kalan kısımda ölçülebilir bir değer düşüklüğü yaratıyorsa, bunun rapora yansıtılması istenmelidir. Keşif sırasında bu unsurların tutanağa geçirilmemesi, sonradan ispatı en zor eksikliklerden biridir.
Sürecin yönetiminde pratik adımlar
- Tapu kaydını ve varsa kadastro paftasını alıp koridorun parselinizde kapladığı alanı ölçülü biçimde belgeleyin.
- Keşiften önce tarlanın mevcut ekili durumunu tarih bilgisi taşıyan fotoğraflarla kayıt altına alın.
- Bilirkişi raporundaki irtifak oranının, fiilen katlandığınız kısıtla örtüşüp örtüşmediğini ayrı ayrı tartışın.
- Bedel yatırıldıktan sonra dahi kesinleşmeyen kararlara karşı kanun yoluna başvurma hakkınızın sürdüğünü gözden kaçırmayın.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. İrtifak oranı ve bedel, parselin konumu ile ürün desenine göre dosyadan dosyaya değiştiğinden, keşif öncesinde teknik ve hukuki destek almak sonucu doğrudan etkileyebilir.