Kefalet sözleşmesi, üçüncü kişinin (kefil) borçlunun borcundan dolayı alacaklıya karşı şahsen sorumluluk üstlenmesidir. TBK m.581-603'te düzenlenir.
Kefaletin Geçerlilik Şartları
- Yazılı şekil zorunluluğu (TBK m.583)
- Kefilin sorumlu olduğu belirli bir miktarın yazılı olarak belirlenmesi
- Kefalet tarihinin yazılması
- Müteselsil kefalet vs. adi kefalet ayrımının açıkça belirtilmesi
- Tüm bu unsurların kefilin el yazısıyla yazılması
- Eş rızası (evli ise, TBK m.584)
Eş Rızası (TBK m.584)
Evli kefilin verdiği kefaletin geçerliliği için, kefalet tarihinden önce veya en geç kefalet anında eşinin yazılı rızası şarttır. Eşin rızası alınmadan yapılan kefalet kesin hükümsüzdür.
İstisna: Mesleki faaliyetle ilgili olarak yapılan kefaletler (örn. tacir kefaleti).
Adi Kefalet vs. Müteselsil Kefalet
Adi Kefalet
Alacaklı önce asıl borçluyu takip etmek zorundadır. Borçludan tahsil edemediği kısım için kefile başvurabilir (tartışma def'i).
Müteselsil Kefalet
Alacaklı doğrudan kefile başvurabilir. Bankalar genellikle müteselsil kefalet alır.
Kefilin Hakları
- Asıl borçlunun def'ileri
- Tartışma def'i (adi kefalette)
- Bölme def'i (birden fazla kefilde)
- Rücü hakkı (ödediğini borçludan geri alma)
Kefaletin Sona Ermesi
- Asıl borcun sona ermesi
- 10 yıllık üst süre (TBK m.598) — gerçek kişi kefil
- Kefilin ölümü (mirasçılar yalnızca terekenin değerinde sorumlu)
- Asıl borçluya verilen ek süre kefile bildirilmediyse (TBK m.594)
Yargıtay HGK Yaklaşımı
Yargıtay HGK, eş rızası alınmadan verilen kefaletin "mutlak butlan" ile sakat olduğunu, alacaklının iyi niyetli olmasının da bunu değiştirmediğini istikrarlı şekilde benimsemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Kefalet sözleşmeleri yüksek risk içerir; borçlar hukuku avukatı ile metni inceletip sınırlandırmanız önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kefalet sözleşmesinin geçerlilik şartları nedir?
Şartlar çok katıdır ve eksiklik geçersizlik doğurur. TBK m.583/1 uyarınca “Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azamî miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz.” Dahası, kefilin şu üç unsuru kendi el yazısıyla yazması şarttır: (1) sorumlu olduğu azamî miktar, (2) kefalet tarihi, (3) müteselsil kefil ise bu sıfatla yükümlülük altına girdiği. Bu üç unsur matbu yazıyla basılmışsa kefalet geçersizdir.
Eşimin rızası gerekiyor mu?
Kural olarak evet. TBK m.584/1 uyarınca “Eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin YAZILI RIZASIYLA kefil olabilir” ve bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır. Sonradan verilen rıza geçersizliği gidermez. Rıza eksikse kefalet hükümsüzdür.
Hangi değişiklikler için eşin rızası aranmaz?
TBK m.584/2 üç ölçüt verir: kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumlu olacağı miktarın artmasına, adi kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesine ya da kefil yararına olan güvencelerin önemli ölçüde azalmasına sebep olmayan değişiklikler için eşin rızası gerekmez. Bu üç sonuçtan biri doğuyorsa yeniden rıza alınması zorunludur.
Ticari işletme sahibi için de eş rızası şart mı?
Burada istisna vardır. TBK m.584'e 6455 sayılı Kanunla eklenen fıkra uyarınca, ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilen kefaletler bakımından eşin rızası aranmaz. Bu nedenle kefaletin kişisel mi yoksa işletmeyle ilgili mi verildiği önemlidir.
Adi kefalet ile müteselsil kefalet arasındaki fark ne?
Alacaklının kefile hangi anda başvurabileceği farklıdır. Adi kefalette alacaklı kural olarak önce borçluyu takip etmek zorundadır; müteselsil kefalette ise koşulları gerçekleştiğinde doğrudan kefile başvurabilir. Bu nedenle TBK m.583 müteselsil kefil olunduğunun kefilin el yazısıyla belirtilmesini şart koşmuştur — matbu metinde “müteselsil kefil” yazması yeterli değildir.
Kefil olma vaadi de aynı şekle tabi mi?
Evet. TBK m.583/2 uyarınca “Kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve diğer tarafa veya bir üçüncü kişiye kefil olma vaadinde bulunulması da aynı şekil koşullarına bağlıdır.” Yani vekâletname ile kefalet yetkisi verilmesi veya ileride kefil olunacağına dair taahhüt de yazılı şekil ve el yazısı şartlarına tabidir.