Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtlarında mağdurun karşılaştığı ilk sorun hukuki değil, tekniktir: içerik hızla yayılır ve aynı hızla silinir. TCK'nın bilişim sistemlerine ilişkin 243-245. maddeleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK çerçevesinde yürüyecek sürecin başarısı, delil zincirinin ilk saatte kurulmasına bağlıdır.
İçerik Kaybolmadan Kayıt Altına Almak
Sadece ekran görüntüsü almak yeterli değildir; görüntü, kaynağıyla bağı gösterilemediğinde ispat değeri zayıflar. Alınması gereken kayıtlar şunlardır:
- İçeriğin tam bağlantı adresi (URL) ve yayımlandığı hesabın profil bilgisi
- Sayfanın tarih ve saat görünecek biçimde video kaydı ile arşivlenmesi
- Dosyanın orijinal haliyle indirilmesi ve dosya adının değiştirilmemesi
- Yorum, paylaşım ve etkileşim sayılarını gösteren görüntüler
- Noter tespiti veya e-tespit hizmeti üzerinden alınan resmi kayıt
Hash ve Üstveri: Zincirin İlk Halkası
Adli bilişimde bir dosyanın sonradan değiştirilmediğini gösteren temel araç, özet değeridir (hash). İndirilen dosyanın özet değeri hesaplanıp tutanağa geçirilirse, dosyanın soruşturma boyunca aynı kaldığı gösterilebilir. Aynı şekilde dosyanın üstverisi (oluşturulma tarihi, kullanılan cihaz veya yazılım bilgisi) sentetik üretim iddiasını destekleyebilir. Bu nedenle dosya, farklı platformlara yeniden yüklenerek değil, indirilen özgün haliyle saklanmalıdır; her yeniden yükleme üstveriyi siler.
Erişimin Engellenmesi ve İçerikten Çıkarılma
5651 sayılı Kanun, kişilik haklarını ihlal eden içerikler bakımından sulh ceza hâkimliğinden erişimin engellenmesi ve içeriğin yayından çıkarılması kararı alınmasına imkân tanır. Başvuru, içerik veya yer sağlayıcıya doğrudan yapılabileceği gibi hâkimliğe de yapılabilir. Talep dilekçesinde bağlantı adreslerinin tek tek ve eksiksiz gösterilmesi gerekir; genel ifadeyle yapılan talepler uygulanabilir bir karar üretmez. Karar alınsa bile içerik başka adreslerde yeniden yayımlanabileceğinden, izleme ve ek başvuru planı baştan kurulmalıdır.
Failin Belirlenmesi ve Kayıt Saklama Süresi
Anonim hesaplar bakımından tek yol, savcılık aracılığıyla bağlantı kayıtlarının istenmesidir. Burada zamanla yarışılır: erişim ve yer sağlayıcıların tuttuğu trafik kayıtları mevzuatta öngörülen saklama süresi dolduğunda silinir. Şikâyet gecikirse, teknik olarak fail belirlenemez hale gelir ve dosya çoğu zaman failin tespit edilememesi nedeniyle sonuçlanır. Bu nedenle şikâyet, teknik rapor tamamlanmadan yapılmalı; rapor sonradan sunulmalıdır.
Teknik Rapor ve Karşı İddia
Sentetik üretim iddiasında bilirkişi incelemesi belirleyicidir. Şüphelinin yaygın savunması, içeriğin sahte olduğunun herkesçe anlaşılabilir olduğu ve mizah veya ifade özgürlüğü kapsamında kaldığıdır. Buna karşı içeriğin gerçek sanılmasına elverişli olduğunu gösteren unsurlar, üçüncü kişilerin bunu gerçek zannettiğini ortaya koyan mesajlar ve içerikte mağdurun kimliğinin doğrudan tanınabilir olması bir arada sunulmalıdır. KVKK bakımından ise kişinin görüntü ve sesinin hukuka aykırı işlenmesi ayrı bir süreç doğurabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; içeriğin yayıldığı platform ve mağdurun sıfatı izlenecek yolu değiştirir. Trafik kayıtlarının saklama süresi sınırlı olduğundan, böyle bir içerikle karşılaşıldığında ilk gün içinde hukuki destek almak belirleyici olur.