Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve seslerde mağdurun karşılaştığı ilk sorun hukuki nitelendirme değil, hangi kapının çalınacağıdır. Deepfake bir içerik aynı anda hem ceza soruşturmasının, hem erişim engelleme yargılamasının, hem de kişisel verilerin korunmasına ilişkin idari denetimin konusu olabilir. Bu üç yol farklı mercilere aittir ve biri diğerinin yerine geçmez.
Aynı Olayda Üç Ayrı Kapı
Sahte içeriğin üretilmesi ve yayılması, TCK'nın bilişim sistemlerine yönelik suçlarını (243-245) ve özel hayatın gizliliğini koruyan hükümlerini gündeme getirdiğinde muhatap Cumhuriyet başsavcılığıdır. İçeriğin yayından kaldırılması veya erişimin engellenmesi talebi ise 5651 sayılı Kanun uyarınca sulh ceza hâkimliğine yöneltilir. Görüntünün bir kişisel veri işleme faaliyetiyle elde edildiği hâllerde KVKK (6698) kapsamında Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na başvuru ayrı bir yoldur. Üçü paralel yürütülebilir; ancak dilekçenin biri için yazılıp diğerine sunulması, çoğu zaman esasa girilmeden reddedilmesiyle sonuçlanır.
Yetki: İçerik Nerede Üretildi, Nerede Görüldü?
Deepfake olaylarında fail çoğunlukla belirsizdir; sunucu yurt dışında, hesap sahte kimlikle açılmıştır. Bu nedenle yetki tartışması "suçun işlendiği yer" ile "zararın doğduğu yer" arasında sıkışır. Şikâyeti mağdurun bulunduğu yer başsavcılığına vermek pratik bir başlangıçtır; dosya yetkisizlikle devredilse dahi şikâyet tarihi korunur. Buna karşılık erişim engelleme talebinde hâkimliğin belirlenmesi ayrı bir mantığa tabidir ve ceza soruşturmasının akıbetini beklemez.
Yanlış Mercie Gidildiğinde Delil Zinciri Nasıl Kopar?
- Başvuru evrakının farklı birimler arasında dolaşması sırasında içerik silinir ve ekran görüntüsünden başka hiçbir kayıt kalmaz.
- Trafik ve log kayıtlarının saklama süresi dolar; sonradan istenen bilgi "kayıt bulunmamaktadır" cevabıyla döner.
- Mağdurun kendi cihazından yaptığı kopyalamalar, kaynak bilgisi ve zaman damgası olmadığı için ispat değeri düşük belge hâline gelir.
Bu nedenle içerik henüz erişilebilirken URL, hesap kimliği, tarih-saat ve varsa paylaşım zinciri noter tespiti veya güvenilir bir kayıt yöntemiyle sabitlenmelidir. İçeriğin kaldırılmasını sağlamak ile içeriğin varlığını ispatlamak birbiriyle yarışan iki menfaattir; sıralamayı baştan kurmak gerekir.
Yanlış Kapıya Gidilmişse Ne Yapılır?
- Verilen dilekçenin havale tarihi ve kayıt numarası temin edilir; başvurunun yapıldığı an belgelenir.
- Doğru mercie yeni ve bağımsız bir talep sunulur; önceki başvurunun devri beklenmez.
- İlk başvuru sırasında toplanan kayıtlar, kaynak bilgisiyle birlikte yeni dosyaya eklenir.
- Kaldırma kararı alınmışsa, kararın uygulanıp uygulanmadığı ayrıca takip edilir.
Deepfake dosyalarında teknik inceleme ile hukuki nitelendirme iç içe geçtiğinden, buradaki genel açıklamalar somut olayın yerini tutmaz. Görüntünün elde ediliş biçimi, yayıldığı platform ve mağdurun sıfatı değiştiğinde görevli merci de değişebilir; süreci başlatmadan önce dosyaya özgü bir değerlendirme yaptırmak yerinde olur.