Oltalama (phishing) yöntemiyle hesabından ya da kartından para çıkışı yaşayan kişinin ilk sorusu çoğu zaman hukuki nitelendirme değil, adres sorusudur: kime, nereye başvurulacak? Bu rehber, TCK 243-245 kapsamındaki bilişim suçları ile 5651 ve KVKK ekseninde eş zamanlı yürüyen süreçlerde tazminat talebinin hangi yargı koluna, hangi görevli mahkemeye ve hangi yer mahkemesine yöneltileceğini ayrıştırmak için hazırlandı.
Tek Olay, Birbirinden Bağımsız Dört Kanal
Phishing olayı tek bir dosyada tüketilemez. Failin cezalandırılması savcılığa yapılacak şikâyetle; sahte giriş sayfasının veya klon sitenin erişime kapatılması 5651 çerçevesinde sulh ceza hâkimliğinden istenecek tedbirle; kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi KVKK yolundan; parasal zararın giderilmesi ise hukuk mahkemesinde açılacak davayla ilerler. Bu kanallardan birinde alınan sonuç diğerinin yerine geçmez. Şikâyet dilekçesine tazminat da talep ederim yazmak, hukuk davasının yerini tutmaz.
Görev Sorusu: Bankaya Karşı mı, Faile Karşı mı?
Talep bankaya veya ödeme kuruluşuna yöneltiliyorsa ilişki çoğunlukla tüketici işlemi niteliğindedir; bu durumda parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetine, üstündekiler tüketici mahkemesine gider. Talep doğrudan parayı alan kişiye yöneltildiğinde ise ortada haksız fiilden doğan alacak vardır ve dosya genel görevli hukuk mahkemesinde görülür. Aynı olayda her iki muhataba karşı da hak ileri sürülebiliyorsa, görev kuralları taraf bazında ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Yetki: Zararın Doğduğu Yer Neresi?
Haksız fiile dayanan taleplerde HMK, davalının yerleşim yeri yanında fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemelerini de seçimlik olarak tanır. Dijital ortamda "fiilin işlendiği yer" tartışmalı olabildiğinden, hesabın bulunduğu şube ve para çıkışının gerçekleştiği kayıt dikkatle belgelenmelidir. Tüketici işlemlerinde ise tüketicinin kendi yerleşim yeri mahkemesine başvurabilmesi ayrı bir kolaylık sağlar.
Yanlış Mercie Başvurunun Bedeli
- Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra kanuni süre içinde başvuru yenilenmezse dava açılmamış sayılır.
- Dava açılmamış sayıldığında zamanaşımı bakımından sağlanan koruma da tartışmalı hâle gelir.
- Erişim engelleme gibi acele tedbirlerin yanlış mercide istenmesi, delilin ve içeriğin kaybolmasına yol açar.
- Hakem heyeti görev alanındaki bir talebin mahkemeye taşınması usulden ret sonucu doğurabilir.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Muhatap belirlenir: fail, banka, ödeme kuruluşu veya platform.
- Muhataba göre görevli merci (savcılık, hakem heyeti, tüketici mahkemesi, genel mahkeme, sulh ceza hâkimliği) tabloya işlenir.
- Miktar tespiti yapılır; parasal sınır eşiği hakem heyeti–mahkeme ayrımı için not edilir.
- İşlem kayıtları, SMS ve e-posta içerikleri kaynağıyla birlikte saklanır.
- Her merci için ayrı süre takvimi kurulur; biri diğerini beklemez.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup somut dosyanın muhatabı, tutarı ve zaman çizelgesi merci tercihini bütünüyle değiştirebilir. Kendi olayınız için başvuru yapmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte incelemeniz yerinde olur.