Bir kişinin görüntüsünün veya sesinin yapay olarak üretilip yayılması, tek bir hukuk dalıyla sınırlı kalmayan melez bir uyuşmazlık doğurur. TCK 243-245 hükümleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK aynı olayda birlikte gündeme gelebildiğinden, mağdurun ilk sorusu genellikle nereye başvuracağıdır.
Üç Ayrı Yol, Üç Ayrı Merci
Deepfake içeriğe karşı izlenebilecek yollar birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır:
- Erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılması: 5651 sayılı Kanun kapsamında sulh ceza hakimliğine yapılan talep ile yürür.
- Cezai süreç: İçeriğin niteliğine göre savcılığa yapılan şikâyet üzerine soruşturma açılır; iddianame kabul edilirse görevli ceza mahkemesinde yargılama yapılır.
- Tazminat ve kişilik hakkı koruması: Manevi ve maddi zarar talepleri hukuk mahkemesinde ileri sürülür.
Hız, Doğru Merciden Daha Önemli Olabilir
İçerik yayıldıkça kopyalanır. Bu nedenle kaldırma talebi ile ceza şikâyeti eş zamanlı yürütülmelidir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden yayınlar için mevzuat, doğrudan idari başvuru üzerine erişimin durdurulmasını ve kararın kısa süre içinde hakimliğe sunulmasını öngören hızlandırılmış bir usul içerir. Talebin gecikmesi, sonradan verilecek kaldırma kararını pratikte etkisiz bırakabilir.
Delil Bir Kez Kaybolur
Deepfake dosyalarında ispat, içeriğin kendisinden çok yayılma zincirine dayanır. Bu nedenle şu adımlar başvurudan önce tamamlanmalıdır:
- İçeriğin bulunduğu adresler, tarih ve saat bilgisiyle birlikte kaydedilir.
- Ekran görüntüsü yerine, mümkün olduğunca içeriğin kendisi ve bağlantı adresi muhafaza edilir.
- Paylaşan hesapların profil bilgileri ve etkileşim sayıları not edilir.
- Tespitin resmî bir belgeye dönüşmesi için noter veya bilirkişi tespiti seçeneği değerlendirilir.
Uzlaşma Teklifi Geldiğinde
Bazı olaylarda içeriği yayan kişi, kaldırma karşılığında şikâyetten vazgeçilmesini önerir. Böyle bir teklif değerlendirilirken içeriğin gerçekten tüm mecralardan silinip silinmediği, yedeklerin bulunup bulunmadığı ve aynı içeriğin yeniden yayımlanmasını engelleyecek bir taahhüdün alınıp alınmadığı sorgulanmalıdır. Ayrıca soruşturmaya konu fiillerin bir kısmı şikâyete bağlı olmayabileceğinden, vazgeçmenin sonucu her suç tipi için ayrı değerlendirilmelidir. Erken uzlaşma, çoğu zaman tazminat talebinden de feragat anlamına geldiğinden acele karar verilmemelidir.
Veri Koruma Boyutu Unutulmamalı
Görüntü ve ses, kişisel veri niteliğindedir. İçeriği barındıran platformun veri işleme sorumluluğu doğduğunda KVKK kapsamında başvuru ve şikâyet yolu da açıktır; bu yol, kaldırma sürecine paralel işletilebilir.
Bu metin yol gösterici bir çerçeve sunar; olayın yayılma hızı ve içeriğin niteliği stratejiyi tümüyle değiştirebileceğinden, en kısa sürede profesyonel destek alınması yerinde olur.