Bir kişinin görüntüsü veya sesi yapay zekâ araçlarıyla değiştirilerek yayımlandığında, mağdurun karşısında birbirinden bağımsız üç süreç bulunur: içeriğin yayından kaldırılması, failin cezalandırılması ve doğan zararın giderilmesi. Bunların her biri farklı mercie başvurmayı gerektirir ve birinde alınan karar diğerini kendiliğinden doğurmaz.
İçeriğin Hızla Kaldırılması: Sulh Ceza Hâkimliği
5651 sayılı Kanun, kişilik hakkı ihlal edilen kişiye içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi için sulh ceza hâkimliğine başvurma imkânı tanır. Başvuru doğrudan hâkimliğe yapılabileceği gibi, önce içerik veya yer sağlayıcısına talep yöneltilmesi de mümkündür. Bu yol hızlıdır, ancak yalnızca yayının durdurulmasını sağlar; maddi ve manevi zararın karşılanmasına ilişkin bir sonuç doğurmaz. Başvuruda içeriğin bulunduğu adreslerin tam olarak listelenmesi gerekir; aynı görüntü çoğaltılarak yayıldığında yeni adresler için ek talep yapılması gündeme gelir. İçeriğin yeniden yayımlanması ihtimaline karşı, kararın kapsamının olabildiğince açık yazılması önemlidir.
Ceza Boyutu: Hangi Suç Tipi Gündeme Gelir?
Deepfake içerik, üretim biçimine ve amacına göre farklı suç tiplerini ilgilendirebilir. Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması ve şantaj bu kapsamdadır. İçeriğin üretimi sırasında bir bilişim sistemine hukuka aykırı erişim söz konusuysa TCK'nın 243-245. maddelerinde yer alan bilişim suçları da tartışılır. Şikâyet dilekçesinde, içeriğin yapay olarak üretildiğini gösteren teknik emarelerin ayrıca belirtilmesi, bilirkişi incelemesinin yönünü belirler.
Tazminat Davası: Görev ve Yetki
Kişilik hakkının ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri mahkemesi yanında haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi de kullanılabilir; internet üzerinden yayılan içeriklerde zararın doğduğu yer olarak mağdurun yerleşim yeri de değerlendirilebildiğinden bu, uzaktaki bir failden kaynaklanan ihlallerde önemli bir kolaylık sağlar. Fail bir veri sorumlusu sıfatıyla hareket etmişse KVKK kapsamındaki idari süreç de paralel olarak işletilebilir; ancak Kurul'a yapılan başvuru tazminat davasının yerini almaz.
Delilin Kaybolmadan Sabitlenmesi
- İçeriğin tam adresi, yayın tarihi ve etkileşim sayıları zaman damgalı biçimde kaydedilmelidir.
- Ekran görüntüsü tek başına zayıf kalabileceğinden, noter tespiti veya bilirkişi eşliğinde kayıt tercih edilmelidir.
- İçeriğin indirilmiş dosya hâli, üst veri bilgileriyle birlikte saklanmalıdır.
- Yayının iş, itibar veya gelir kaybına yol açtığını gösteren belgeler zarar hesabının dayanağını oluşturur.
- Platforma yapılan bildirim ve alınan yanıtlar, sorumluluk tartışmasında kullanılır.
Uzlaştırma Teklifi Karşısında Değerlendirme
Şikâyet konusu suç uzlaştırma kapsamına giriyorsa savcılık aşamasında teklif gelebilir. Bu aşamada dikkat edilmesi gereken, uzlaşma metninin yalnızca ceza dosyasını kapatıp kapatmadığıdır; içeriğin tüm mecralardan kaldırılması, yeniden yayımlanmayacağına dair taahhüt ve maddi zararın karşılanması ayrıca yazılmazsa mağdur açısından eksik bir çözüm ortaya çıkar. Kapsam dışındaki suçlarda ise tarafların anlaşması dosyayı sona erdirmez.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup her olayın teknik ve hukuki niteliği farklıdır. Dijital delillerin kısa sürede erişilemez hâle gelebildiği düşünüldüğünde, ihlali fark ettikten hemen sonra hukuki destek alınması önem taşır.