Yüzü veya sesi izinsiz kullanılarak üretilen sentetik içerikler, yayıldıktan sonra teknik olarak durdurulması güçleşen bir hızla çoğalır. Mağdurun ilk saatlerde verdiği karar, çoğu zaman davanın esasından daha belirleyicidir: doğru merci seçilmezse içerik yayılmaya devam ederken dosya da usulden tıkanır. Bu rehber, deepfake içerikle karşılaşan kişinin hangi kanalı hangi mercide açacağını ve süreyi nerede kaybettiğini ele alır.
Aynı Görüntü, Üç Ayrı Hukuki Kanal
Deepfake tek bir hukuki kutuya girmez. Aynı içerik için birbirinden bağımsız işleyen üç kanal vardır: 5651 sayılı Kanun kapsamında içeriğin çıkarılması ya da erişimin engellenmesi, TCK'nın bilişim sistemlerine ilişkin 243-245. maddeleri ile kişilere karşı işlenen suç hükümleri çerçevesinde ceza şikâyeti, ve içerikte kimliği belirli kişiye ait veri işlendiği ölçüde 6698 sayılı KVKK kapsamında veri sorumlusuna başvuru. Bu kanalların mercileri, usulleri ve süreleri ayrıdır; birinden alınan olumlu sonuç diğerini kendiliğinden karşılamaz.
Yetki Analizi: Hangi Talep Nereye
- İçeriğin kaldırılması ve erişim engeli: 5651 sayılı Kanun çerçevesinde sulh ceza hâkimliğine yapılan talep; hâkimlik kararı ilgili kuruma bildirilerek uygulanır.
- Ceza soruşturması: Fiilin işlendiği veya sonucunun doğduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet.
- Veri koruma boyutu: Önce veri sorumlusuna yazılı başvuru, cevapsızlık veya olumsuz cevap hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet.
- Maddi ve manevi tazminat: Kişilik haklarına saldırı temelinde açılacak dava, hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
Süreyi Kaybettiren Tipik Kırılmalar
Uygulamada en sık görülen hata, platformun kendi şikâyet formunun hukuki başvuru yerine geçtiğinin sanılmasıdır. Platform içi bildirim yararlıdır ancak kanuni süreleri durdurmaz; ret cevabı beklenirken şikâyete bağlı suçlarda süre işlemeye devam eder. İkinci kırılma, hesabın yurt dışı kaynaklı olması nedeniyle başvurunun ertelenmesidir; oysa erişim engeli talebi failin kim olduğunun bilinmesine bağlı değildir. Üçüncüsü, KVKK yolunda veri sorumlusuna başvuru aşaması atlanarak doğrudan Kurul'a gidilmesi ve dosyanın usulden geri dönmesidir.
Delili İçerik Kaybolmadan Sabitlemek
Erişim engeli kararı içeriği görünmez kılar; bu nedenle kanıtlama, karardan önce yapılmalıdır. İçeriğin bulunduğu tam adres, yayın tarihi ve saati, hesap kimliği, etkileşim sayıları ve varsa arşiv kopyası tarih damgalı biçimde saklanmalıdır. Sentetik üretim iddiası teknik incelemeye dayandığından, ham dosyanın ekran görüntüsüne indirgenmemesi önemlidir. Talep dilekçesinde içeriğin neden gerçek dışı olduğunun somut şekilde anlatılması, hâkimliğin hızlı değerlendirme yapmasını kolaylaştırır.
Kanalları Tek Takvimde Yürütmek
Üç kanal ayrı yürüse de tek bir takvimde izlenmelidir. Şikâyet tarihi, hâkimlik başvurusu, veri sorumlusuna başvuru ve cevabın ulaştığı gün aynı tabloda tutulduğunda, hangi yolun hangi aşamada olduğu ve sonraki adımın son gününün ne zaman dolduğu görülebilir. İçeriğin tekrar yayımlanması hâlinde yeni bir başvuru gerekebileceği de bu takvimde öngörülmelidir.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. İçeriğin niteliği, yayının yapıldığı mecra ve mağdurun konumu, görevli mercii ve başvuru sırasını değiştirebilir; somut olayda dosyanın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.