Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve seslerde mağdurun karşılaştığı ilk sorun hukuki nitelendirme değil, içeriğin hızla çoğalması ve kaybolmasıdır. Deepfake kaynaklı tazminat taleplerinde başarı, doğru merciin seçilmesine ve içeriğin kaybolmadan sabitlenmesine bağlıdır. Bu rehber, tazminat ekseninde mercii haritasını ve delil kaybı riskini ele alır.
Üç Ayrı Yol, Üç Ayrı Merci
Deepfake olaylarında birbirinden bağımsız üç hat işler. Birincisi erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılmasıdır; 5651 sayılı Kanun kapsamında kişilik hakkı ihlali iddiasıyla yapılan bu başvuru sulh ceza hâkimliği tarafından karara bağlanır. İkincisi ceza hattıdır ve şikayet Cumhuriyet başsavcılığına yapılır; fiilin niteliğine göre TCK kapsamındaki farklı suç tipleri gündeme gelir. Üçüncüsü ise maddi ve manevi tazminat davasıdır ve hukuk mahkemesinde görülür. Bu hatların karıştırılması, örneğin tazminat talebinin hâkimliğe yazılması, zaman kaybına yol açar.
Tazminat Davasında Yetkili Mahkeme
Haksız fiile dayalı tazminat davalarında yetki tek bir yere sıkışmaz. Davalının yerleşim yeri, fiilin işlendiği yer ve zararın meydana geldiği yer mahkemeleri arasında seçim yapılabilir; zarar görenin yerleşim yeri de dava açılabilecek yerler arasındadır. İnternet üzerinden yayılan içeriklerde zararın gerçekleştiği yerin mağdurun bulunduğu yer olduğu, sosyal çevrenin ve itibar kaybının orada doğduğu gerekçesiyle savunulur. Bu esneklik avantaj gibi görünse de dilekçede yetki dayanağının açıkça gösterilmemesi, gereksiz bir yetki itirazı turuna neden olur.
İçerik Kaybolmadan Delili Sabitlemek
- Ekran görüntüsü tek başına zayıftır; bağlantı adresi, tarih ve saat bilgisi, hesap kimliği ve etkileşim sayıları birlikte kaydedilmelidir.
- Videonun ham dosyası indirilmeli, üst veri bilgileri bozulmadan saklanmalıdır.
- Noter aracılığıyla tespit yaptırılması veya delil tespiti talebiyle mahkemeye başvurulması, içeriğin silinmesi ihtimaline karşı en güçlü adımdır.
- Platforma yapılan bildirim ve alınan yanıtlar, sorumluluğun doğduğu anı göstermesi bakımından dosyaya eklenmelidir.
Sentetik İçeriğin Sahteliğini İspat Etmek
Deepfake dosyalarında teknik inceleme belirleyicidir. Görüntünün üretilmiş olduğunu ortaya koyan bilirkişi incelemesi talep edilirken, incelemeye esas dosyanın orijinal hâlinin sunulması gerekir; yeniden sıkıştırılmış veya ekrandan kaydedilmiş kopyalar üzerinde yapılan analiz sonuç vermeyebilir. Kişisel veri boyutu bulunan olaylarda KVKK kapsamında ayrıca idari başvuru yolu işletilebilir; bu yol tazminat davasının yerini almaz, onu destekleyen bir kayıt üretir.
Sıralama Önerisi
Pratikte doğru sıralama şudur: önce içeriğin sabitlenmesi, ardından erişim engeli ve şikayet, sonrasında tazminat davası. Tazminat dosyası, önceki adımlarda üretilen kararlar ve tutanaklarla birlikte açıldığında ispat yükü belirgin biçimde hafifler.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir; içeriğin yayıldığı platform ve olayın özellikleri stratejiyi değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla değerlendirmeniz önerilir.