Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtları, kişilik haklarına yönelik ihlallerde hem hızlı hem de birden çok yargı koluna dokunan bir sorun yaratır. Deepfake mağdurunun tazminat talebinde en sık yaşadığı kayıp, dosyanın yanlış merciye taşınması ve içeriğin kaybolduğu sürede delil tabanının erimesidir.
Üç Ayrı Yol Aynı Anda İşler
Deepfake olaylarında birbirinden bağımsız üç hat vardır: 5651 sayılı Kanun kapsamında içeriğin yayından çıkarılması ya da erişimin engellenmesi; TCK'nın bilişim ve kişilere karşı suçlara ilişkin hükümleri çerçevesinde şikâyet; ve kişilik hakkı ihlali nedeniyle maddi-manevi tazminat. Bunlar farklı mercilerde yürür; birinden alınan sonuç diğerini kendiliğinden doğurmaz. Erişim engeli kararının alınmış olması, tazminat davasında kusurun kabul edildiği anlamına gelmez, ancak güçlü bir belge oluşturur.
Tazminatta Yetkili Mahkeme Seçenekleri
İnternet üzerinden gerçekleşen kişilik hakkı ihlallerinde davacı, haksız fiile ilişkin yetki kurallarından yararlanabilir: fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve davalının yerleşim yeri seçenek olarak gündeme gelir. Kişilik hakkının korunmasına ilişkin özel düzenleme uyarınca davacının kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilmesi de mümkündür. İçeriğin yurt dışı kaynaklı bir platformda yayılmış olması bu seçenekleri ortadan kaldırmaz; ancak davalının kim olarak gösterileceği, yani içerik sağlayıcı mı yer sağlayıcı mı hedeflendiği, hem yetki hem husumet yönünden ayrıca kurgulanmalıdır.
Tebligat Gecikmesi ve Delilin Uçuculuğu
Bu alandaki en özgün risk, sürenin sessizce işlemesi değil delilin sessizce yok olmasıdır. Platformun içeriği kaldırması, hesabın kapanması veya paylaşımın erişilebilirliğini yitirmesi, tebligat trafiği sürerken gerçekleşir. Bu nedenle noter aracılığıyla tespit, bağımsız zaman damgalı kayıt ve içerik adreslerinin ham hâliyle saklanması, herhangi bir başvurudan önce yapılmalıdır. Karşı tarafa gönderilen ihtarın geç tebliğ edilmesi hâlinde ise hem zararın büyümesi hem de failin içeriği temizlemesi için zaman kazanması söz konusu olur.
Dosyayı Güçlendiren Somut Adımlar
- İçeriğin bulunduğu tüm bağlantıların, yayın tarihi ve görüntülenme verisiyle birlikte tespiti
- Sahtelik iddiasını destekleyecek teknik inceleme veya uzman görüşü talebinin erken planlanması
- KVKK kapsamında veri sorumlusuna yapılacak başvurunun ayrı bir hat olarak yürütülmesi
- Manevi tazminat miktarının, yayılma genişliği ve mağdurun mesleki konumu ile ilişkilendirilerek gerekçelendirilmesi
- Erişim engeli kararının, tazminat dosyasına delil olarak sunulması
Kapanış Notu
Deepfake uyuşmazlıkları teknik tespit ile hukuki nitelendirmenin iç içe geçtiği dosyalardır. Yukarıdaki çerçeve genel bir yol haritası sunar; içeriğin türü, yayıldığı mecra ve failin belirlenebilirliği stratejiyi kökten değiştirebileceğinden, harekete geçmeden önce dosyaya özgü hukuki destek alınması önerilir.