Kişisel verileri hukuka aykırı biçimde ele geçirilen veya yayılan kişinin karşılaştığı ilk sorun çoğu zaman teknik değil usulidir: talep hangi yargı koluna, hangi yerdeki mahkemeye götürülecektir? Veri ihlali olaylarında KVKK, 5651 sayılı Kanun ve TCK'nın bilişim suçlarına ilişkin 243-245. maddeleri iç içe geçtiği için tek bir olaydan birbirinden bağımsız üç süreç doğabilir. Bu rehber, bu üç kanalın ayrıştırılmasına ve tebligatın geç ulaşmasının tazminat hakkı üzerindeki etkisine odaklanır.
Aynı Olaydan Doğan Üç Farklı Kanal
Veri sorumlusunun yükümlülüğünü ihlal etmesi idari bir süreci; verinin izinsiz ele geçirilmesi ceza sürecini; kişilik hakkı zedelenmesi ise özel hukuk tazminat sürecini başlatır. Bu kanallar ayrı mercilerde ilerler ve birinin sonucu diğerini kendiliğinden doğurmaz.
- İdari kanal: veri sorumlusuna başvuru, ardından Kurula şikâyet; Kurul kararına karşı idari yargı yolu.
- Ceza kanalı: savcılığa suç duyurusu; iddianame sonrası görevli ceza mahkemesi.
- Özel hukuk kanalı: maddi ve manevi tazminat için hukuk mahkemesinde dava.
Tazminatta Görev: Asliye Hukuk mu, Tüketici Mahkemesi mi
Tazminat isteminde görevli mahkeme, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine göre değişir. İhlal bir tüketici işleminden kaynaklanıyorsa tüketici mahkemesi, ticari iş niteliğindeyse asliye ticaret mahkemesi, bunların dışındaki hâllerde genel görevli asliye hukuk mahkemesi öne çıkar. Görevin yanlış belirlenmesi davanın esasına girilmeden usulden reddine yol açar; bu nedenle dava dilekçesinde taraf sıfatı ve ilişkinin niteliği baştan açıkça kurgulanmalıdır.
Yer Yetkisini Belirleyen Bağlantı Noktaları
Haksız fiil niteliğindeki veri ihlallerinde davacının önünde birden çok yetkili yer bulunabilir: davalının yerleşim yeri, fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri. Bu seçeneklilik dijital ortamda avantaja dönüşür; ancak sunucu konumu, hizmet sağlayıcının merkezi ve zararın somutlaştığı yer dilekçede gerekçelendirilmezse karşı taraf yetki itirazıyla süreci aylarca geriye çeker.
Tebligat Gecikmesi Neyi Bozar
Uygulamada en sık görülen kayıp, ihlal bildiriminin veya kurum yazısının eski adrese çıkarılmasıyla yaşanır. Başvuru sonucu geç öğrenilince şikâyet süresi eriyebilir; dava aşamasında ise ara karar tebliği gecikirse kesin süreli delil bildirimi kaçırılabilir. Bu riski azaltmak için adres kayıt sistemindeki bilginin güncelliği, elektronik tebligat adresinin düzenli kontrolü ve dosyaya sunulan her adresin tek bir listede tutulması gerekir.
Dosyayı Yetki İtirazına Dayanıklı Kurmak
Delil planı, yetki tartışmasını da destekleyecek biçimde hazırlanmalıdır. İhlalin öğrenilme anını gösteren bildirim yazısı, log kayıtları, ekran görüntülerinin doğrulanabilir biçimde saklanması ve zararın niteliğini ortaya koyan belgeler aynı kronolojide birleştirildiğinde hem yer yetkisi hem de tazminat miktarı somutlaşır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her veri ihlali kendi teknik ve hukuki koşullarıyla değerlendirilmelidir. Dosyanızdaki adres, tarih ve taraf yapısı görev ve yetki sonucunu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce bir hukukçuyla dosya özelinde çalışılması yerinde olur.