Satın alınan bir malın sözleşmede kararlaştırılan niteliği taşımaması, alıcıya çeşitli seçimlik haklar tanır. Bu tür uyuşmazlıklar, özellikle ticari ilişkilerde, dava öncesinde arabuluculuk masasında ele alınır. TBK temelinde bu rehber, ayıp iddiasında ispat ve uzlaşma sürecini ayrı bir açıdan işler.
Ayıbın Türü ve Muayene Yükümlülüğü
Ayıp açık mı gizli mi ayrımı, sürecin tamamını etkiler. Alıcının malı teslim aldıktan sonra muayene etme ve ayıbı bildirme yükümlülüğü bulunur. Açık ayıpların makul sürede, gizli ayıpların ise ortaya çıktığı anda bildirilmesi beklenir. Bu bildirim tarihinin belgelenmesi, iddianın temelidir.
Seçimlik Hakların Belirlenmesi
Ayıplı mal karşısında alıcı; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim seçeneklerine sahiptir. Hangi hakkın kullanılacağı, malın niteliğine ve ayıbın giderilebilirliğine göre değişir. Talep, arabuluculuk ve dava aşamasında tutarlı biçimde ileri sürülmelidir.
Arabuluculukta Hazırlık
- Ayıbı gösteren teknik rapor veya inceleme derlenir
- Bildirim yazışmaları ve tarihleri sıralanır
- Talep, onarım-değişim-indirim biçiminde ayrıştırılır
- Uzlaşma sınırı ve alternatif senaryolar belirlenir
Tüketici İlişkisinde Ek Boyut
Alıcının tüketici sıfatı taşıdığı hâllerde TKHK ek koruma sağlar ve başvuru mercii değişebilir. Ticari nitelikteki ilişkilerde ise genel hükümler ve bildirim süreleri belirleyici olur. İlişkinin niteliği, hangi rejimin uygulanacağını baştan tayin eder.
Dava Aşamasına Geçiş
Arabuluculuktan sonuç alınamazsa, uyuşmazlık HMK kurallarına göre mahkemeye taşınır. Bu aşamada bilirkişi incelemesi çoğu zaman belirleyici olur; incelemenin talep zamanı ve kapsamı önceden planlanmalıdır.
Her ayıp uyuşmazlığı, malın niteliğine ve tarafların sıfatına göre farklı bir ispat dengesi taşır; bildirim sürelerinin kaçırılması hak kaybına yol açabilir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir, somut olayda profesyonel değerlendirme almanız önerilir.