Bir kişinin hukuka aykırı davranışıyla başkasına zarar vermesi, haksız fiil sorumluluğunu doğurur ve tazminat talebine kapı açar. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde haksız fiil tazminatının unsurlarını, ihbarın işlevini ve zamanaşımını ele alır.
Sorumluluğun Dört Unsuru
Haksız fiil sorumluluğu için genellikle dört unsurun bir arada bulunması aranır: hukuka aykırı bir fiil, bu fiilden doğan zarar, fiil ile zarar arasında illiyet bağı ve kural olarak kusur. Bu unsurlardan birinin eksikliği, talebin dayanağını zayıflatır. Dava dilekçesi, dört unsuru da somut olayla eşleştirerek kurulmalıdır.
İhbar ve Temerrüt
Haksız fiilde borçlu, kural olarak zararın doğduğu anda temerrüde düşmüş sayılır; bu yönüyle ayrıca ihtara gerek duyulmayabilir. Yine de zararın kapsamının ve talebin karşı tarafa bildirilmesi, uyuşmazlığın erken çözümü ve delillerin sabitlenmesi bakımından yararlıdır. Bazı hallerde çekilen ihbar, faiz ve sonraki taleplerin başlangıcını netleştirir.
İki Ayrı Zamanaşımı
- Kısa zamanaşımı, zararı ve failini öğrenmeden itibaren işler.
- Uzun zamanaşımı ise fiilin gerçekleştiği andan başlar.
- Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir.
İspat Yükü Kimde?
Kural olarak zararı ve haksız fiili ileri süren taraf bunları ispatla yükümlüdür. Ancak bazı sorumluluk hallerinde kusur karinesi işleyebilir ve ispat yükü yer değiştirebilir. Zararın miktarı tartışmalıysa, bilirkişi incelemesiyle somut olarak belirlenmesi gerekir.
Sonuç
Haksız fiil tazminatında en sık kaybedilen hak, zamanaşımının doğru hesaplanmamasından kaynaklanır. Her olayın kusur ve illiyet yapısı farklı olduğundan, deliller toplanmadan sonuç öngörülmemeli; hukuki değerlendirme alınmalıdır.