Bir sözleşmenin ihlal edildiğini iddia eden taraf, hem ihlalin varlığını hem de bundan doğan zararı ispatla yükümlüdür. Türk Borçlar Kanunu (TBK) borca aykırılığın sonuçlarını düzenlerken, bu aykırılığın mahkeme önünde nasıl kanıtlanacağı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde ele alınır. Bu rehber, sözleşme ihlali dosyalarında delil hazırlığına odaklanır.
İhlalin Türünü Doğru Belirlemek
Her aykırılık aynı sonucu doğurmaz. Borcun hiç ifa edilmemesi, geç ifa edilmesi (temerrüt) veya ayıplı/eksik ifa birbirinden farklı hukuki yollara açılır. Örneğin geç ifada alacaklının önce borçluyu temerrüde düşürmesi, çoğu halde bir ihtarla mümkündür. Dolayısıyla dosyanın ilk sorusu, karşı tarafın hangi biçimde sözleşmeye aykırı davrandığıdır.
İhtarın Stratejik Değeri
Yazılı ihtar yalnızca bir uyarı değil, aynı zamanda temerrüt anını ve alacaklının iyi niyetini belgeleyen bir delildir. İhtarda talep açık, ölçülebilir ve makul bir süreye bağlı olmalıdır. Noter aracılığıyla gönderilen ihtar, gönderim ve tebliğ tarihini tartışmasız hale getirdiği için sonraki faiz ve tazminat hesaplarında güçlü bir dayanak oluşturur.
Delil Dosyasını Kurarken
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası ve varsa ekleri
- Edimin ifa edildiğini/edilmediğini gösteren teslim, fatura veya ödeme kayıtları
- Taraflar arasındaki yazışmalar (e-posta, mesaj) ve bunların içeriğini doğrulayan kayıtlar
- Zararın miktarını gösteren belgeler ve gerekiyorsa uzman/bilirkişi görüşü
Tüketici Boyutu Varsa
Sözleşmenin bir tarafı tüketici ise, uyuşmazlık Tüketici Kanunu (TKHK) kapsamına girebilir ve haksız şart denetimi ile tüketici lehine yorum ilkesi devreye girer. Bu durumda başvuru merciinin tüketici hakem heyeti mi yoksa tüketici mahkemesi mi olacağı, talep tutarına göre değişir; yanlış mercie başvuru zaman kaybına yol açar.
Zamanaşımını Gözden Kaçırmamak
Alacak hakları belirli sürelerin geçmesiyle dava edilemez hale gelebilir. Sözleşmenin türüne göre farklı zamanaşımı süreleri işlediğinden, ihlalin öğrenildiği tarih ve alacağın muaccel olduğu an baştan not edilmelidir. Süre yaklaşırken dava açmak yerine son güne bırakmak, tebligat veya harç aksaklıklarında telafisiz sonuç doğurabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; somut sözleşmenizin şartları hak ve sürelerinizi değiştirebileceğinden, dosyanızı bir hukuk profesyoneliyle değerlendirmeniz yerinde olur.