Ceza yargılamasında esas savunmanın ne kadar güçlü olduğu, kanun yolu aşamasında bazen hiç tartışılmaz. Çünkü bu aşamanın kendi usulü vardır ve başvuru yanlış mercie, yanlış biçimde ya da süresinden sonra yapıldığında dosya esasa girilmeden kapanır. Bu rehber CMK çerçevesinde istinaf ve temyiz başvurularında hak kaybına yol açan usul noktalarına odaklanır.
Basamağı Doğru Okumak
Ceza yargılamasında kanun yolu tek katmanlı değildir. İlk derece mahkemesinin hükmüne karşı bölge adliye mahkemesine istinaf, bölge adliye mahkemesi kararlarının bir kısmına karşı ise Yargıtay'a temyiz yolu açıktır. Buradaki kritik nokta, her kararın temyize götürülemeyeceğidir: kanun, bazı kararları bölge adliye mahkemesi aşamasında kesin sayar. Kesin sayılan bir karar için temyiz dilekçesi hazırlanması, yalnızca zaman kaybı değil aynı zamanda başka bir hukuki imkanın gözden kaçması anlamına gelir.
Başvuru Nereye Verilir?
İstinaf ve temyiz dilekçeleri, kararı veren mahkemeye verilir; dosya oradan üst mercie gönderilir. Tutuklu veya hükümlü kişiler bakımından ceza infaz kurumu müdürlüğüne yapılan bildirim de başvuru sayılır. Sanığın başka bir yerde bulunması halinde, bulunduğu yer mahkemesi aracılığıyla başvuru yapılabilmesi mümkündür. Doğrudan üst mercie gönderilen dilekçelerde evrakın ulaşma tarihi tartışma yaratabildiğinden, başvurunun kayda giriş tarihinin belgelenmesi önemlidir.
Sürenin Başlangıcı Tartışması
- Hükmün yüze karşı açıklanması ile gıyapta verilmesi arasındaki farkın gözden kaçırılması
- Gerekçeli kararın tebliği beklenirken sürenin işlemeye başladığının fark edilmemesi
- Vekile yapılan tebligat ile sanığa yapılan tebligatın karıştırılması
- Adres değişikliğinin bildirilmemesi nedeniyle tebligatın usulüne uygun sayılması
- Eski hale getirme talebinin dayanağının belgeyle desteklenmemesi
Dilekçenin İçeriği Sonucu Belirler
Kanun yolu dilekçesinde başvuru sebeplerinin gösterilmesi, incelemenin kapsamını doğrudan etkiler. Hukuka aykırılık iddiaları, delil değerlendirmesine ilişkin itirazlardan ayrı başlıklarda kurulmalı; her iddia dosyadaki hangi sayfaya, hangi tutanağa veya hangi rapora dayandığı belirtilerek somutlaştırılmalıdır. Genel ifadelerle yazılmış dilekçeler, dosyanın en zayıf noktalarını görünmez kılar.
Aleyhe Değiştirme Yasağı Gözetilmelidir
Yalnızca sanık lehine başvuru yapıldığında cezanın ağırlaştırılamayacağı kuralı, kanun yolu stratejisinin temel taşlarındandır. Kimin, hangi yönde başvurduğu bu nedenle baştan tespit edilmeli; karşı tarafın başvurusu varsa savunma buna göre kurgulanmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel usul bilgisi niteliğindedir. Hükmün türü, verildiği tarih ve dosyadaki taraf yapısı sonucu değiştirebileceği için, kanun yoluna başvurmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi gerekir.