Ceza soruşturmasında kaybedilen hakların büyük bölümü, hukuki tartışmadan değil takvimden doğar. Bir itiraz süresinin geçmesi, bir ifade öncesi hazırlığın atlanması ya da şikâyet süresinin dolması, esasen savunulabilir bir dosyayı baştan zayıflatır. Aşağıdaki kontrol listesi, soruşturma evresinde süre kaynaklı riskleri azaltmaya odaklanır.
Saat Ne Zaman Başlar
Soruşturmada birden çok takvim aynı anda işler. Şikâyete bağlı suçlarda mağdurun, fiili ve failin kim olduğunu bildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir; bu süre geçtiğinde kovuşturma imkânı ortadan kalkar. CMK kapsamındaki koruma tedbirlerine karşı itirazlar ise günle sayılan çok daha kısa sürelere bağlıdır. Ayrıca TCK sisteminde suçun ağırlığına göre değişen dava zamanaşımı süreleri işler. Bu üç takvimin tek bir çizelgede birleştirilmesi, dosyanın ilk gününde yapılması gereken işlemdir.
İlk Aşama Kontrol Listesi
- Tebliğ ve öğrenme tarihleri belgeye bağlanır; davetiye, çağrı kâğıdı ve tutanaklar saklanır
- Müdafi görevlendirmesi ya da vekâletname ifadeden önce tamamlanır
- Dosyaya erişim kısıtlaması bulunup bulunmadığı kontrol edilir, varsa kısıtlamaya karşı yol değerlendirilir
- İfade öncesi olay kronolojisi yazılı olarak çıkarılır, belgelerle eşleştirilir
- Lehe delillerin toplanması için savcılıktan talepte bulunulur; kamera kayıtlarının saklama süresi dolmadan istenir
- Uzlaştırma kapsamına giren bir suç varsa bu yolun sonuçları önceden değerlendirilir
Kısa Süreli İtirazlar
Gözaltı, arama, el koyma ve tutuklama gibi tedbirler bakımından itiraz süreleri günlerle ifade edilir ve tebliğ ya da öğrenme anından itibaren işler. El konulan taşınır veya dijital materyalin iadesi talebi ile tutukluluğun gözden geçirilmesi istemleri, süresi içinde yapılmadığında dosyada birikerek telafisi güç sonuçlar doğurur. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğinde ise mağdur ya da şikâyetçi bakımından on beş günlük itiraz süresi işlemeye başlar; bu süre kaçırıldığında karar kesinleşir ve ancak yeni delil koşuluyla soruşturma açılabilir.
Dijital Delilde Zamanın Etkisi
Kamera görüntüleri, sunucu ve iletişim kayıtları belirli sürelerle saklanır. Bu nedenle talep edilmesi gereken kayıtların listesi ilk günlerde çıkarılmalı, saklama süresi kısa olanlar öncelikli istenmelidir. Cihazlar üzerinde yapılan silme veya biçimlendirme işlemleri, savunma açısından da olumsuz değerlendirilebileceğinden materyal olduğu gibi korunmalıdır. İnfaz aşamasına ilişkin 5275 kapsamındaki hesaplamalar ise soruşturma evresinde değil, hüküm kesinleştikten sonra gündeme gelir; ancak tutuklulukta geçen sürenin mahsubu için tarihlerin baştan kayıt altına alınması gerekir.
Bu liste genel bir hatırlatma niteliğindedir; suçun türü, dosyanın durumu ve verilen kararlar süreleri değiştirebilir. Kendinize ya da yakınınıza yönelik bir soruşturmayı öğrendiğiniz anda savunma hazırlığına başlamanız önemlidir.