Ceza yargılamasında ilk derece kararının ardından atılacak adım, dosyanın kaderini belirler. Ceza Muhakemesi Kanunu uygulamasında kanun yoluna başvurma süresi kısadır ve kaçırıldığında karar kesinleşir; bu aşamadan sonra ispat tartışmasının yeniden açılması istisnai yollara bağlıdır. Bu nedenle istinaf ve temyiz dilekçesi yazılmadan önce iki soru netleştirilmelidir: karar hangi merci tarafından incelenecek ve süre hangi tarihten itibaren işlemeye başlıyor?
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Kanun yoluna başvuru süresi, hükmün yüze karşı açıklandığı hâllerde açıklanma tarihinden, sanığın yokluğunda verilen kararlarda ise tebliğ tarihinden itibaren işler. Duruşmada hazır bulunmak, gerekçeli kararın beklenmesini gerektirmez; sürenin gerekçeli karar tebliğ edilene kadar durduğu yönündeki yaygın kanı doğru değildir. Uygulamada süre içinde kısa bir başvuru yapılıp gerekçenin sonradan sunulması yolu tercih edilir; ancak bu tercihte de başvurunun süresinde yapılmış olması esastır.
İnceleme Mercii ve Kararın Niteliği
- İlk derece mahkemesi kararlarına karşı olağan kanun yolu istinaftır ve inceleme bölge adliye mahkemesince yapılır.
- Bazı kararlar miktar ve nitelik itibarıyla kesin sayılır; bu hâlde kanun yolu kapalıdır ve yapılacak başvuru esastan incelenmez.
- İstinaf mercii kararlarının bir bölümü temyize açıkken bir bölümü kesindir; dilekçe hazırlanmadan önce bu ayrım kontrol edilmelidir.
- Kararın hüküm fıkrasındaki kanun yolu bildirimi hatalıysa, bu hata başvuranın aleyhine yorumlanmamalıdır; ancak yine de doğru yola başvurulması güvenli olanıdır.
İspata Yönelik İtirazın Kurulması
İstinaf ile temyiz arasındaki en önemli fark, incelemenin kapsamıdır. İstinaf aşamasında maddi vakıa denetimi yapılabilir; tanık yeniden dinlenebilir, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılabilir. Temyizde ise inceleme hukuka aykırılık noktalarıyla sınırlıdır. Bu nedenle delil değerlendirmesine yönelik iddiaların istinaf aşamasında ve açıkça ileri sürülmesi gerekir:
- Hangi delilin nasıl değerlendirildiği ve hangi noktada eksik kaldığı somut olarak gösterilir.
- Toplanmayan delil varsa, o delilin hükmü nasıl etkileyeceği açıklanır; soyut delil talebi sonuç doğurmaz.
- Hukuka aykırı yöntemle elde edildiği düşünülen delilin dayanağı ve hükme etkisi ayrı ayrı ortaya konulur.
- Duruşma talebi ve yeniden delil toplanması istemi dilekçede açıkça yazılır.
Süre Kaçırıldığında Kalan İmkânlar
Elde olmayan nedenlerle süreye uyulamadığı hâllerde eski hâle getirme talebi gündeme gelebilir. Bu talep de kendi içinde kısa bir süreye bağlıdır ve engelin niteliği belgelendirilmelidir. İnfaz aşamasına geçilmiş olması, bu talebin incelenmesine tek başına engel değildir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; suçun türü, verilen cezanın miktarı ve kararın tebliğ biçimi başvuru yolunu değiştirebilir. Hükmü öğrendiğiniz anda süre işlemeye başladığından, kanun yolu tercihini bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz yerinde olur.