Ceza soruşturması, kovuşturmadan farklı olarak kısa ve çoğu zaman sessiz süreler üzerine kuruludur. Şüpheli veya müşteki sıfatıyla dosyada bulunan kişi, itiraz hakkını çoğunlukla kaybettikten sonra fark eder. Bu metin, soruşturma evresinde itiraza açık kararları ve her biri için tutulması gereken takvimi ele alır.
Soruşturmada itiraza açık kararlar
Uygulamada en çok karşılaşılan üç karar tipi vardır: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, koruma tedbirlerine ilişkin kararlar (arama, el koyma, adli kontrol, tutuklama) ve dosya inceleme yetkisinin kısıtlanmasına dair kararlar. Her birinin itiraz mercii ve süresi ayrıdır; birinin süresini diğerine uyarlamak en sık yapılan hatadır.
Takipsizlik kararında sayaç ne zaman başlar
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren işler ve sulh ceza hâkimliğine yapılır. Tebligatın adres değişikliği nedeniyle geç ulaşması sık görülür; bu nedenle soruşturma sürerken adres ve iletişim bilgisinin güncel tutulması, teknik değil stratejik bir tedbirdir. İtiraz dilekçesinin yalnızca karara katılmadığını söylemesi yeterli değildir; toplanmamış hangi delilin, hangi sonucu değiştireceği gösterilmelidir.
Koruma tedbirlerinde refleks süresi
- Tutuklama ve adli kontrol kararlarında itiraz süresi kısadır; karar duruşmada öğrenilmişse sayaç o anda başlar
- El koyma işlemlerinde, eşyanın niteliği ve dosyayla ilgisi ayrıca tartışılmalıdır
- Kısıtlama kararı varsa, hangi belgelerin incelenebildiği yazılı olarak sorulmalıdır
- Her itirazda, önceki itiraz ve sonucu dosyaya ayrıca eklenmelidir
İtiraz dosyasının çekirdeği
CMK çerçevesinde yürütülen soruşturmalarda itirazın gücü, hukuki niteleme tartışmasından çok somut delil boşluğunu göstermekten gelir. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce ifade tutanakları, kolluk raporları, iletişim ve banka kayıtları tarih sırasına dizilmeli; TCK kapsamındaki suç tanımının hangi unsurunun karşılanmadığı bu kronoloji üzerinden işaretlenmelidir. İnfaza ilişkin sonuçlar bakımından 5275 sayılı Kanun kapsamındaki rejim de baştan hesaba katılmalıdır.
Süre geçtikten sonra ne kalır
İtiraz süresi kaçırıldığında karar kesinleşir; ancak yeni delil ortaya çıkması hâlinde soruşturmanın yeniden açılması ayrı bir yoldur ve itirazın yerine geçmez. Bu yolun işletilebilmesi için delilin gerçekten yeni olması ve kararın dayandığı gerekçeyi doğrudan etkilemesi aranır.
Bu değerlendirme genel niteliktedir. Soruşturma dosyaları, isnadın türüne ve toplanan delilin kapsamına göre birbirinden ayrıştığından, karar örneği görülmeden yapılacak yorumlar yanıltıcı olabilir; dosyaya özgü bir inceleme önerilir.