Ceza dosyalarında savunmanın esası ne kadar güçlü kurulursa kurulsun, kanun yoluna başvuru süresi kaçırıldığında ya da dilekçe yanlış makama sunulduğunda dosya esastan incelenmeden kapanabilir. Aşağıdaki metin, CMK çerçevesinde istinaf ve temyiz aşamasında süre ve mercii hatalarını daha dilekçe yazılmadan yakalamaya yarayan bir kontrol listesi olarak kurgulanmıştır.
Sürenin İşlemeye Başladığı Anı Sabitleyin
Uygulamadaki kayıpların büyük kısmı, sürenin başlangıç anının yanlış okunmasından doğar. Hüküm sanığın yüzüne karşı açıklanmışsa süre tefhimle, yokluğunda verilmişse usulüne uygun tebligatla işlemeye başlar. Gerekçeli kararın geç yazılması başvuru süresini kendiliğinden durdurmaz; bu nedenle gerekçe beklenirken süresinde bir başvuru dilekçesi verip, gerekçe tebliğ edildikten sonra sebepleri ayrıntılandırmak daha güvenli bir yöntemdir.
- Tefhim tutanağındaki tarih ile UYAP üzerindeki kayıt karşılaştırılmalıdır.
- Tebligat parçasındaki teslim şerhi ve teslim alanın sıfatı ayrıca okunmalıdır.
- Son günün resmi tatile veya adli tatile denk gelip gelmediği not edilmelidir.
- Birden fazla sanık, katılan veya müdafi varsa her taraf için ayrı süre satırı tutulmalıdır.
Dilekçe Hangi Kapıdan Girer
Yanlış merciye başvuru riskinin somutlaştığı yer burasıdır. İstinaf ve temyiz dilekçesi, incelemeyi yapacak bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay'a değil, kararı veren mahkemeye verilir. Ceza infaz kurumunda bulunan kişinin kurum müdürlüğüne verdiği dilekçe de süresinde yapılmış sayılır. Buna karşılık tutukluluk, adli kontrol veya koruma tedbirlerine ilişkin ara kararlar kanun yoluna değil itiraza tabidir ve itirazı inceleyecek merci farklıdır. Bu iki yolun karıştırılması, süre dolduktan sonra fark edilen ve telafisi güç bir hata üretir.
Karar Türüne Göre Yol Ayrımı
Her hüküm istinaf, her istinaf kararı temyiz incelemesine açık değildir. Miktar ve nitelik itibarıyla kesin sayılan hükümler ile istinaf aşamasında verilen bazı kararlar bakımından temyiz yolu kapalıdır. Başvurudan önce hükmün türü, ceza miktarı ve kararın hangi aşamada verildiği birlikte değerlendirilmeli; kapalı bir yola yapılan başvurunun açık olan yolun süresini tüketmesine izin verilmemelidir.
Metni Teslimden Önce Denetleyen Kısa Liste
- Başvurulan yolun adı ve dayanağı dilekçe başlığında açıkça yazılmış mı?
- Dilekçe kararı veren mahkemeye mi hitaben düzenlenmiş?
- Hangi hüküm fıkralarına itiraz edildiği tek tek gösterilmiş mi?
- Sebepler hukuka aykırılık başlıkları altında ayrıştırılmış mı?
- Havale, tevzi veya elektronik gönderim kaydı dosyaya alınmış mı?
Ceza yargılamasında infaz sonuçları doğrudan kişi özgürlüğüne dokunduğundan, 5275 sayılı kanun kapsamındaki sonuçlar da başvuru stratejisi kurulurken birlikte düşünülmelidir. Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi tutanakları ve tebligat geçmişi farklı sonuç doğurabilir; başvuru yapılmadan önce dosya üzerinden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.