Ceza soruşturmasında delil, kovuşturmada olduğu gibi duruşma salonunda değil dosyanın en sessiz aşamasında şekillenir. Bu aşamada yapılmayan bir talep sonradan telafi edilebilir olsa da, tazeliğini yitirmiş bir kaydın değeri düşer. Aşağıdaki liste CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde soruşturma aşamasının merci ve zaman haritasını çıkarıyor.
Talebin Muhatabını Doğru Seçmek
Soruşturmayı yürüten makam Cumhuriyet başsavcılığıdır; delil toplanmasına, bilirkişi incelemesine veya tanık dinlenmesine ilişkin istemler oraya yöneltilir. Buna karşılık koruma tedbirlerine yönelik itirazlar hâkimlik makamının alanındadır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz da savcılığa değil, kanunda gösterilen hâkimliğe yapılır. Cezanın infazı aşamasında ortaya çıkan uyuşmazlıklar ise 5275 sayılı Kanun çerçevesinde ayrı bir yola tabidir. Bu dört hattı karıştırmak, dilekçenin işleme konulmadan iade edilmesine yol açar.
Delil Talebini Somut Yazmak
- Kamera kaydı isteniyorsa yer, tarih ve saat aralığı belirtilmeli; kayıtların saklama süresi kısa olabileceğinden talep geciktirilmemelidir
- İletişim veya baz kaydı isteniyorsa hangi hat ve hangi dönem olduğu yazılmalıdır
- Dijital materyal söz konusuysa imaj alınması ve inceleme yönteminin kayda geçmesi istenmelidir
- Tanık gösteriliyorsa kimliği ve neyi göreceği ya da duyduğu açıkça belirtilmelidir
- Bilirkişi incelemesi isteniyorsa uzmanlık alanı ve cevaplanacak sorular sayılmalıdır
Delilin Hukuka Uygunluğu
Bir kaydın varlığı tek başına yeterli değildir; nasıl elde edildiği de sonucu belirler. Hukuka aykırı yöntemle elde edilen delil hükme esas alınamaz. Bu nedenle dosyaya sunulacak her materyalin kaynağı, elde ediliş biçimi ve el değiştirme zinciri baştan not edilmelidir. Karşı tarafın sunduğu deliller bakımından da aynı denetim yapılmalı, itiraz gerekçesi genel ifadelerle değil somut aykırılıkla ortaya konmalıdır.
Süreleri Kaçırmamak İçin
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresini fiilin öğrenildiği tarihe göre hesaplayın
- Tebliğ edilen her kararın tarihini aynı gün takvime işleyin
- İtiraz yollarını, kararın altında yazan bilgiye göre teyit edin
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda teklife verilecek yanıtı süresinde bildirin
- Dosya inceleme yetkisini erken kullanın, kısıtlama varsa gerekçesini sorgulayın
Anlatılanlar genel bir çerçevedir; suçun niteliği, tedbirlerin varlığı ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirir. Soruşturma aşamasında yapılan tercihler kovuşturmayı doğrudan etkilediğinden, erken aşamada hukuki destek almak önem taşır.