Soruşturma evresi, kovuşturmaya göre daha kısa ve daha sessiz işler; ancak dosyanın yönü büyük ölçüde bu aşamada belirlenir. Bu evrede yapılan usule aykırı bir işlem, sonradan yargılamanın tamamını etkileyebilir. Bu rehber, süreleri ve usul kontrollerini bir arada yürütmek için hazırlanmıştır.
Evrenin Mantığını Kavramak
CMK sistemine göre soruşturma, Cumhuriyet savcısının yönetiminde yürütülür; kolluk onun talimatıyla hareket eder. Bu evrede toplanan delillerin bir kısmı hâkim kararına bağlıdır. Arama, el koyma, iletişimin denetlenmesi ve teknik takip gibi tedbirlerde kararın hangi makamdan alındığı ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde sonradan onay alınıp alınmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Bu kontroller, savunmanın ilk ve en verimli çalışma alanıdır.
Süreleri Tek Takvimde Toplamak
Soruşturma evresinde birbirinden bağımsız birçok süre aynı anda işler: gözaltı ve tutukluluğa ilişkin süreler, tedbir kararlarına itiraz süreleri, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi ve şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi. Bunların ayrı ayrı hatırlanmaya çalışılması hata üretir. Pratik çözüm, dosya açılır açılmaz tek bir takvim tablosu kurmak ve her satıra tebliğ tarihi, son gün ve sorumlu kişiyi yazmaktır. TCK kapsamındaki dava zamanaşımı da bu tabloda ayrı bir satır olarak yer almalıdır.
Usul Denetimi İçin Kontrol Noktaları
- İfade alınmadan önce müdafi hakkı hatırlatıldı mı, tutanağa geçirildi mi?
- Şüpheliye isnat edilen fiil ve haklar açıkça bildirildi mi?
- Arama kararının kapsamı ile fiilen yapılan arama örtüşüyor mu?
- El konulan dijital materyalin yedeklemesi ve teslim tutanağı usulüne uygun mu?
- Bilirkişi görevlendirmesi ve raporun dayanağı dosyada görülebiliyor mu?
- Kısıtlama kararı varsa kapsamı ve süresi denetlendi mi?
Aykırılığı Zamanında ve Doğru Yerde İleri Sürmek
Usule aykırılığın en etkili kullanıldığı an, işlemin yapıldığı andır. Tutanağa yazdırılan itiraz, aylar sonra dile getirilen genel bir şikâyetten çok daha güçlüdür. İtirazın hangi makama yöneltileceği de karar türüne göre değişir; tedbir kararlarına itiraz ile kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz farklı mercilere ve farklı sürelere tabidir. Yanlış makama yapılan itiraz süreyi korumaz.
Kovuşturmaya Geçilirse Ne Değişir?
İddianame kabul edildiğinde soruşturma evresinde yapılan hazırlık, savunmanın omurgasını oluşturur. Bu nedenle soruşturma boyunca toplanan belgeler, itiraz tutanakları ve talep dilekçeleri tek bir dosyada düzenli tutulmalıdır. 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçlarının baştan öngörülmesi de, savunma stratejisinin gerçekçi kurulmasına yardımcı olur.
Buradaki bilgiler genel çerçeve içindir. Her soruşturma dosyasının işleyişi farklı olduğundan ve süreler kısa işlediğinden, ilk çağrıyı aldığınız anda hukuki destek almanız en güvenli yaklaşımdır.