Koruma tedbirleri, soruşturmanın en erken aşamasında uygulanır ve itiraz süreleri de bu hıza uygun biçimde kısadır. Bu rehberde amaç, tedbir türüne göre hangi mercie, hangi zaman diliminde başvurulacağının bir plana bağlanmasıdır.
Önce Tedbirin Türünü Doğru Adlandırmak
Yakalama, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, arama, elkoyma ve iletişimin denetlenmesi farklı hukuki rejimlere tabidir. İtiraz dilekçesinde tedbirin yanlış adlandırılması, merciin ve incelemenin kapsamının da yanlış belirlenmesine yol açar. Bu nedenle ilk adım, dosyadaki karar veya müzekkerenin başlığı ile içeriğinin karşılaştırılarak tedbirin gerçek niteliğinin tespit edilmesidir.
Görevli Mercii Belirlerken Bakılacaklar
- Kararı veren makamın hâkimlik mi, mahkeme mi olduğu
- Soruşturma evresinde mi kovuşturma evresinde mi bulunulduğu
- Kararın CMK kapsamında ayrıca itiraz yolu öngörülen kararlardan olup olmadığı
- İnfaza ilişkin bir uyuşmazlık söz konusuysa 5275 sayılı Kanun çerçevesindeki şikâyet yolunun ayrıca değerlendirilmesi
Sürenin Başlangıcı: Yüze Karşı mı, Tebliğle mi
İtiraz süresi, kararın ilgilisinin yüzüne karşı verilmesi hâlinde öğrenme anından, aksi hâlde tebliğ tarihinden işler. Uygulamada en çok kaçırılan durum, müdafiin dosyayı sonradan üstlenmesi hâlinde sürenin şüpheli veya sanık bakımından çoktan işlemeye başlamış olmasıdır. Bu nedenle vekâlet ilişkisinin kurulduğu ilk gün, dosyadaki tüm kararların tarih ve tebliğ bilgisi çıkarılmalıdır.
Yanlış Mercie Başvurulduğunda
Yanlış mercie yapılan başvurunun akıbeti, süresinde yapılmış olup olmadığına göre değişir. Süresi içinde ancak yanlış makama verilen dilekçelerin ilgili mercie gönderilmesi uygulamada mümkün olabilmekle birlikte, bu her zaman güvenli bir çözüm değildir. Doğru yaklaşım, süre dolmadan doğru mercii belirlemek; tereddüt hâlinde ise dilekçeyi tedbirin verildiği yer merciine kayıt ettirerek gecikmeyi önlemektir.
İtiraz Reddedilirse Planın İkinci Katmanı
- Tedbirin devamı hâlinde periyodik incelemelerin takvime bağlanması
- Koşullarda değişiklik doğuran her yeni belgenin ayrı bir talep gerekçesi olarak kullanılması
- Adli kontrol gibi daha hafif tedbirlerin somut gerekçelerle önerilmesi
- Dosyaya giren yeni delillerin tedbirin orantılılığı yönünden değerlendirilmesi
Burada aktarılanlar genel çerçeveyi göstermektedir. Koruma tedbirleri kişi özgürlüğünü doğrudan etkilediğinden, süreleri ve merci seçimini dosyanın kendi belgeleri üzerinden bir ceza hukukçusuyla birlikte kontrol etmeniz gerekir.