Soruşturma aşamasında uygulanan koruma tedbirleri, henüz hüküm kurulmadan kişinin özgürlüğüne, malvarlığına ve mesleki faaliyetine doğrudan etki eder. Bu aşamada yapılan usul hataları sonradan telafi edilemediğinden, itirazın hangi mercie ve ne zaman yapılacağı savunmanın ilk stratejik kararıdır.
Hangi Tedbir, Hangi Hâkimliğin İşi?
Ceza Muhakemesi Kanunu, soruşturma evresinde hâkim tarafından verilmesi gereken kararlar bakımından sulh ceza hâkimliğini görevlendirmiştir. Tutuklama, adli kontrol, arama, elkoyma ve iletişimin denetlenmesi gibi tedbirler bu çerçevede değerlendirilir. Kovuşturma başladıktan sonra ise aynı taleplerin muhatabı davaya bakan mahkemedir. Dosyanın hangi evrede olduğu tespit edilmeden yazılan itiraz dilekçesi, doğru argümanlar taşısa bile yanlış kapıya gitmiş olur.
İtiraz Mercii Zinciri
Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı itiraz, kanunda belirlenen sıraya göre başka bir hâkimliğe yöneltilir. Dilekçe, kararı veren mercie de verilebilir ve ilgili merci kararını değiştirmezse dosya itiraz merciine gönderilir. Uygulamada dilekçenin nereye sunulduğu kadar, hangi karara karşı olduğunun tarih ve numara verilerek açıkça yazılması önem taşır; birden çok tedbirin aynı gün uygulandığı dosyalarda bu netlik olmadan inceleme daralır.
Kısıtlama Kararı ve Dosyaya Erişim
Soruşturma dosyasında kısıtlama kararı bulunması, savunmanın gerekçe üretmesini zorlaştırır. Bu durumda itiraz, erişilebilen bilgiler üzerinden kurulmalı; şüphelinin ifade tutanağı, yakalama ve arama tutanakları ile el konulan eşya listesi esas alınmalıdır. Kısıtlamanın kapsamı da ayrıca değerlendirme konusu yapılabilir.
Tebligat Gecikmesiyle Kaçan İtiraz Süresi
İtiraz süresi, kararın öğrenilmesi veya tebliğiyle işlemeye başlar. Tutuklu ya da gözetim altındaki kişiye yapılan bildirimin müdafie ulaşmaması, kararın eski adrese gönderilmesi veya UYAP üzerinden yapılan bildirimin takip edilmemesi, sürenin farkında olunmadan geçmesine yol açar. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru esastan incelenmeyeceğinden, tebligat mazbatası ve dosya hareketleri düzenli izlenmelidir. Vekâlet ilişkisi varsa tebligatın müdafie yapılması gerektiği hususu dosyaya baştan bildirilmelidir.
Tedbirin Kaldırılması İçin Somut Gerekçe
- Kaçma ve delil karartma şüphesinin somut olguya dayanmadığı gösterilmeli
- Adli kontrolün yeterli olacağı, kişinin bağları ve sabit ikametiyle desteklenmeli
- Elkonulan malvarlığının suçla bağlantısı tartışılmalı, ölçülülük vurgulanmalı
- Sağlık, aile ve iş durumu belgeyle sunulmalı
- Süreç uzadıkça yenilenen değerlendirmeler takvime bağlanmalı
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır; isnadın niteliği, dosyanın evresi ve tedbirin türü izlenecek yolu değiştirir. Özgürlüğü kısıtlayan kararlarda süreler çok kısa olduğundan, itiraz hazırlığının kararın öğrenildiği gün başlatılması ve bir müdafi desteğiyle yürütülmesi önerilir.