Soruşturmanın iddianameyle sonuçlanması, dosyanın artık savcılığın değil mahkemenin elinde olduğu anlamına gelir. Ancak hangi mahkemenin yargılama yapacağı, sanığın kanun yolu haklarından duruşma düzenine kadar pek çok konuyu etkiler. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun çerçevesinde kovuşturma aşamasında karşılaşılan itirazların hemen hepsi, doğru merci önünde ileri sürülmedikçe sonuç doğurmaz.
Görev Sorunu: Ağır Ceza mı, Asliye Ceza mı?
Görev, suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırına ve bazı suçlar bakımından kanunun açık belirlemesine göre saptanır. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir; taraflar anlaşarak değiştiremez ve mahkeme her aşamada resen inceler. Yargılama sırasında suç niteliğinin değiştiği anlaşılırsa görevsizlik kararı verilir ve dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Bu durumda önceki mahkemede alınan bazı işlemlerin yenilenmesi gerekebileceğinden, görev itirazının erken ileri sürülmesi savunma açısından zaman kazandırır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz
Şikâyetçi açısından süreç iddianameyle değil, savcılığın verdiği kararla kapanmış olabilir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz, savcılığa değil sulh ceza hakimliğine yapılır ve kararın tebliğinden itibaren işleyen süreye tabidir.
- İtiraz dilekçesi, hangi delilin toplanmadığını somut olarak göstermelidir.
- Yeni delil ortaya çıkması hâlinde soruşturmanın yeniden açılması ayrı bir kurumdur.
- İtirazın reddi kararı üzerine izlenecek yol sınırlıdır; bu nedenle ilk dilekçe eksiksiz kurulmalıdır.
Duruşma Sürecindeki Ara Kararlara Karşı Yol
Kovuşturma boyunca verilen her ara karar ayrı ayrı itiraza tabi değildir; kural olarak bunlar hükümle birlikte kanun yoluna taşınır. Buna karşılık koruma tedbirlerine ilişkin kararlar özel bir rejime tabidir. Tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı itiraz, kararı veren mahkemenin aracılığıyla bir üst merciye yapılır. Salıverilme talepleri ise dosyanın bulunduğu mahkemeye sunulur. İstinaf ve temyiz aşamalarında ise başvurunun kararı veren mahkemeye verilmesi gerekir; doğrudan üst mahkemeye gönderilen dilekçeler zaman kaybına yol açar.
Savunma Hazırlığında Öncelikler
- İddianamenin kabul kararı ve sevk maddeleri dikkatle okunur.
- Dosyadaki delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediği ayrıca değerlendirilir.
- Tanık listesi ve dinlenme sırası, savunmanın anlatımına göre planlanır.
- Bilirkişi raporuna itiraz için teknik gerekçe önceden hazırlanır.
- Duruşma tutanaklarındaki beyanlar, sonraki oturumlarda çelişki doğurmaması için düzenli kontrol edilir.
Sonuç Yerine
Ceza yargılamasında usul, esasın taşıyıcısıdır; doğru mercie zamanında yapılmayan bir itiraz, en güçlü savunma argümanını dahi dosyaya sokamaz hâle getirebilir. Görev, itiraz ve kanun yolu mercilerini baştan bir tabloya dökmek, süreç boyunca yön kaybını önler. Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; isnat edilen suçun niteliği ve dosyanın aşaması farklı adımlar gerektireceğinden, savunmanın bir hukukçu eşliğinde kurulması büyük önem taşır.