İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma aşamasında dosyanın hangi mahkemede görüleceği, yalnızca bir yer meselesi değildir; kurulacak heyet, uygulanacak usul ve tanınacak imkânlar da buna bağlıdır. Kovuşturma sürecinde görev ve yetkiye ilişkin itirazların ne zaman ileri sürüldüğü, çoğu zaman itirazın kendisinden daha belirleyicidir.
Görev: İsnat Edilen Suçun Ağırlığına Göre
Ceza yargısında görev, isnadın niteliğine ve öngörülen yaptırımın ağırlığına göre belirlenir; ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar kanunda ayrıca sayılmıştır. Görev, kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir. Bu nedenle görevsiz mahkemede geçen duruşmalar, dosya yetkili mahkemeye gönderildiğinde yeniden ele alınmak zorunda kalabilir. Nitelendirmenin değişmesi ihtimali varsa, savunma bu ihtimali baştan planlamalıdır.
Yetki İtirazının Zamanı Kaçırılırsa
Yer yönünden yetki, görevden farklı bir mantığa tabidir. Sanığın yetkisizlik iddiası, yargılamanın ilerlemiş bir aşamasında değil, kanunda öngörülen erken aşamada ileri sürülmelidir; bu an geçtikten sonra yapılan itiraz dinlenmeyebilir. Uygulamada tanıkların dinlenmesine başlandıktan sonra gündeme getirilen yetki itirazları bu nedenle sonuçsuz kalır. İlk duruşma öncesinde şu üç soru yanıtlanmalıdır:
- Suçun işlendiği yer dosyada nasıl tespit edilmiştir?
- Birden çok yer söz konusuysa hangi bağlantı esas alınmıştır?
- Bağlantılı dosyaların birleştirilmesi gündeme gelebilir mi?
Duruşma Takvimini Yönetmek
Kovuşturmada süreler tek bir noktada toplanmaz; tensip kararında verilen sürelerden esas hakkındaki savunmaya, kanun yoluna başvurudan gerekçeli kararın tebliğine kadar birçok kontrol noktası vardır. Sağlıklı bir takvim şu adımlarla kurulur:
- İddianame ve kabul kararı okunarak isnat kalemleri listelenir.
- Her isnat için hangi delilin dayanak gösterildiği eşleştirilir.
- Tanık ve bilirkişi taleplerinin sunulacağı en geç tarih belirlenir.
- Gerekçeli kararın tebliği ile kanun yolu süresi ayrı ayrı izlenir.
- Tutukluluk incelemeleri için düzenli kontrol tarihleri işaretlenir.
Delil Talebini Gerekçelendirmek
Delil toplanmasına ilişkin taleplerin reddedilmemesi için, talebin hangi vakıayı ispata yönelik olduğu açıkça yazılmalıdır. "Tüm kayıtların istenmesi" biçimindeki genel talepler yerine, hangi kurumdan, hangi tarih aralığına ait, hangi kaydın istendiği belirtilmelidir. Ayrıca dosyaya sunulan dijital verilerin elde ediliş biçimi tartışmalıysa, hukuka uygunluk denetimi ayrı bir başlık olarak savunmada yer almalıdır.
Kanun Yolu Öncesi Hazırlık
Karar açıklandığında kısa karar ile gerekçeli karar arasındaki fark gözden kaçmamalıdır; başvuru süresi kural olarak gerekçeli kararın tebliğine bağlanır. Süre içinde ayrıntılı gerekçe hazırlanamıyorsa, önce başvurunun yapılıp gerekçenin tamamlanması yolu tercih edilebilir. Bu tercih, hak kaybını önleyen basit ama kritik bir tedbirdir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyanın isnadı, delil durumu ve usul geçmişi farklıdır. Ceza yargılamasının sonuçları ağır olduğundan sürecin bir hukukçu eşliğinde yürütülmesi gerekir.