Dosya iddianameyle mahkemeye geldiğinde işin ağırlığı delil toplamaktan usulü doğru yürütmeye kayar. Kovuşturma aşamasında en pahalıya mal olan hatalar çoğu zaman esasa değil, görevli mahkemenin yanlış değerlendirilmesine ve kısa itiraz sürelerinin kaçırılmasına dayanır. Aşağıdaki kontrol listesi, CMK ve TCK ekseninde ilerleyen bir ceza dosyasında hak düşürücü süre riskini azaltmak için sıraya konmuştur.
İddianamenin Kabulüyle Açılan İlk Kontroller
İlk iş, iddianamedeki sevk maddesiyle mahkemenin görev alanını karşılaştırmaktır. TCK'da tanımlanan suç tipi, iddia edilen nitelikli haller ve öngörülen ceza aralığı, dosyanın asliye ceza ile ağır ceza arasında nereye düştüğünü belirler. Sevk maddesi yargılama sırasında değişebileceğinden görev denetimi tek seferlik bir işlem değildir; iddia genişlediğinde veya ek savunma verildiğinde yeniden yapılmalıdır.
Görev Yanlışsa Zaman Nasıl Kaybedilir
Görevsizlik kararı dosyayı sıfırlamaz ama takvimi uzatır. Bu sürede tanıkların hatırası zayıflar, tutuklu iş varsa tedbir süresi işlemeye devam eder. Bu nedenle görev itirazı, ilk oturumu beklemeden dilekçeyle ve gerekçeli olarak dosyaya girmelidir. Görevsizlik ihtimali güçlüyse, delil talepleri her iki mahkeme ihtimaline göre kurulmalı; hiçbir talep yalnızca mevcut mahkemenin usulüne göre yazılmamalıdır.
Süre Kontrol Listesi
- Kararın tefhim mi tebliğ mi edildiği, sürenin hangi tarihten işlemeye başladığı yazılı olarak not edilir.
- Ara kararlara karşı itiraz yolları ile hükme karşı kanun yolu ayrı ayrı takvime işlenir.
- Gerekçeli kararın gelip gelmediği düzenli aralıklarla kontrol edilir; beklemek süreyi durdurmaz varsayımıyla hareket edilir.
- Vekâletname, yetki ve tebligat adresi değişiklikleri gecikmeden bildirilir.
Duruşma Öncesi Dosya Hazırlığı
Her celse öncesi üç sorunun yanıtı hazır olmalıdır: bu oturumda hangi delil tartışılacak, karşı iddianın hangi noktası zayıf, hangi talep tutanağa geçmezse sonradan telafi edilemez. Tutanağa geçmeyen talep, kanun yolu aşamasında çoğu zaman ileri sürülemez hale gelir. Bu yüzden reddedilen taleplerin de gerekçesiyle birlikte tutanağa yazdırılması istenmelidir.
İnfaz Boyutunu Baştan Düşünmek
Hüküm kurulmadan önce 5275 sayılı Kanun çerçevesindeki infaz sonuçlarının hesaplanması, savunma stratejisini değiştirebilir. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve tutuklulukta geçen sürenin mahsubu gibi başlıklar, hangi taleplerin öncelikli olduğunu gösterir. İnfaz tablosu çıkarılmadan verilen usul kararları, sonradan geri alınması güç sonuçlar doğurabilir.
Bu yazı yalnızca genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; her ceza dosyasının delil durumu ve süre hesabı kendine özgüdür. Yapılacak işlem seçilmeden önce dosyanın bir ceza hukuku uygulayıcısıyla birlikte incelenmesi yerinde olur.