İddianamenin kabulüyle birlikte dosyanın dinamiği tümüyle değişir: artık soruşturmanın gizliliği yoktur, buna karşılık savunmanın hareket alanı zamanla daralır. CMK, TCK ve 5275 sayılı İnfaz Kanunu ekseninde hazırlanan bu rehber, kovuşturma aşamasında delil eksikliğinden doğan hak kaybı riskini azaltmaya yöneliktir.
İddianamenin Kabulüyle Değişen Denge
İddianame, yargılamanın çerçevesini çizer. Mahkeme kural olarak iddianamede anlatılan fiille bağlıdır; hukuki nitelendirme ise değişebilir. Bu nedenle savunmanın ilk işi, iddianamedeki fiil anlatımını dosyadaki delillerle karşılaştırmak ve hangi iddianın hangi delile dayandığını satır satır çıkarmaktır. Bu tablo çıkarılmadan yapılan savunma, genellikle iddianamenin dilini tekrar eder.
Delil İkamesi Talebinin Zamanlaması
- Toplanmasını istediğiniz her delil için ayrı bir dilekçe kalemi yazılmalı; talebin hangi vakıayı ispatlayacağı açıkça belirtilmelidir. Gerekçesiz talepler reddedilmeye açıktır.
- Tanık dinletme talebinde tanığın hangi olguya ilişkin beyanda bulunacağı yazılmalıdır.
- Kurumlardan kayıt istenmesi gerekiyorsa, kaydın saklama süresi göz önünde tutularak talep ilk duruşmayı beklemeden iletilmelidir.
- Bilirkişi raporuna itiraz edilecekse, itiraz teknik olarak somutlaştırılmalı; rapordaki hangi varsayımın hatalı olduğu gösterilmelidir.
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu kurumun işletilip işletilmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Duruşma Tutanağının Denetimi
Kovuşturmada en çok gözden kaçan konu, tutanağa geçen ifadenin söylenenle örtüşüp örtüşmediğidir. Kanun yolu aşamasında dosyaya bakan merci, salonda ne söylendiğini değil tutanakta ne yazdığını görür. Bu nedenle her celse sonrası tutanağın incelenmesi ve eksik ya da yanlış kaydedilen hususların bir sonraki celsede düzeltilmesinin talep edilmesi gerekir.
Aynı şekilde reddedilen taleplerin tutanağa geçirilmesi önemlidir. Reddedilmiş ama tutanakta görünmeyen bir talep, kanun yolunda hiç ileri sürülmemiş sayılır.
Hüküm ve Kanun Yolu Hazırlığı
- Esas hakkında mütalaaya karşı beyan için verilen süre kısadır; mütalaanın örneği alınıp maddi vakıa ve nitelendirme ayrımıyla yanıtlanmalıdır.
- Kanun yoluna başvuru süresi, hükmün tefhim veya tebliğ biçimine göre işler; duruşmada hazır bulunulup bulunulmadığı bu hesapta belirleyicidir.
- Başvuru dilekçesinde gerekçe sonradan tamamlanacaksa, bu husus açıkça belirtilmelidir.
- Hükümle birlikte verilen adli kontrol, tutukluluk veya el koymaya ilişkin kararlara karşı ayrı itiraz yolları bulunabilir.
İnfazın Yargılamadan Önce Düşünülmesi
Verilecek cezanın türü ve miktarı kadar, hangi infaz rejimine tabi olacağı da kişinin hayatını doğrudan etkiler. Nitelendirmedeki bir değişiklik infaz sonuçlarını baştan değiştirebildiği için, savunmanın bu boyutu hüküm aşamasına bırakılmamalıdır.
Yukarıdaki başlıklar genel bir çerçeve sunmak için hazırlanmıştır; ceza yargılamasında her dosyanın delil yapısı ve süre haritası kendine özgüdür. Duruşma öncesinde savunmanızı bir avukatla birlikte planlamanız önemlidir.