Bir ceza dosyasında iddianame kabul edildikten sonra başlayan kovuşturma aşaması, sanık ve müşteki bakımından farklı ama eşit ölçüde katı takvimlere bağlıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu, ara kararlara itirazdan tutuklamaya, kanun yoluna başvurudan delil taleplerine kadar pek çok işlem için süre öngörür. Bu takvimin kaçırılması, esasa ilişkin en güçlü savunmayı bile işlevsiz bırakabilir.
Sürenin Başlangıcını Doğru Saptamak
Süre tartışmalarının çoğu, başlangıç anının yanlış belirlenmesinden çıkar. Duruşmada hazır bulunan taraf bakımından öğrenme anı ile yokluğunda verilen kararlarda tebliğ anı farklıdır. Dosyada birden fazla sanık ve müdafi varsa, her biri için ayrı bir takvim işleyebilir. Bu nedenle her karar için kararın tarihi, öğrenme veya tebliğ tarihi ve son gün ayrı ayrı kaydedilmelidir.
Delil Talebini Ertelemenin Bedeli
Kovuşturmada delil eksikliği çoğu kez baştan var olan bir eksiklik değil, geç kalınmış bir taleptir. Kamera kayıtları, baz istasyonu bilgileri, iş yeri kayıtları ve banka hareketleri sınırlı süre saklanır. Duruşma aralarının aylara yayıldığı dosyalarda, ilk oturumda istenmeyen kayıt üçüncü oturumda artık mevcut olmayabilir. Bu nedenle:
- Saklama süresi kısa olan kayıtlar için talep en erken oturumda yazılı olarak sunulmalıdır.
- Talebin reddi hâlinde ret gerekçesi tutanağa geçirilmelidir.
- Tanık beyanları arasındaki çelişkiler için yüzleştirme talebi zamanında yapılmalıdır.
- Bilirkişi raporuna itiraz, rapordaki hangi tespitin hangi belgeyle çeliştiği gösterilerek yapılmalıdır.
İtiraz ve Kanun Yolu Adımları
- Karar türü belirlenir: ara karar mı, hüküm mü, infaza ilişkin bir karar mı?
- Ara kararlar için itiraz mercii, hükümler için istinaf yolu esas alınır.
- Dilekçe süresinde verilir; kısa süreli tereddütte önce süre tutum dilekçesi sunulur.
- Gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra gerekçeler ayrıntılandırılarak tamamlanır.
- İnfaz aşamasına ilişkin uyuşmazlıklarda 5275 sayılı Kanun kapsamındaki başvuru yolu ayrıca izlenir.
Dosyayı Süre Odaklı Yönetmek
Kovuşturma boyunca tutulacak tek bir takvim, hem duruşma günlerini hem de her karar için işleyen başvuru sürelerini aynı sayfada tutmalıdır. Tutukluluğun devamına ilişkin kararların düzenli aralıklarla yenilendiği dosyalarda, her yenileme yeni bir itiraz imkânı doğurur ve bu imkânın kaçırılmaması gerekir.
Ceza yargılamasında usul hataları geri dönüşü zor sonuçlar doğurabildiğinden, bu yazıdaki genel çerçeveyle yetinilmemeli, dosyanın kendi şartlarına göre müdafi desteğiyle hareket edilmelidir.