Soruşturma aşamasında verilen kararlara karşı yapılacak başvurularda en çok zaman kaybettiren hata, itirazın yanlış mercie yöneltilmesidir. CMK sistemi içinde tutuklama, arama, elkoyma, yakalama ve kovuşturmaya yer olmadığına dair kararların her biri için başvurulacak merci ve inceleme biçimi farklıdır; TCK kapsamındaki suçun niteliği ile 5275 sayılı düzenlemenin infaz boyutu tabloyu ayrıca etkiler. Bu rehber, görevli merciin belirlenmesi ve tebligat gecikmesinin yarattığı süre riskine odaklanır.
Merciin Belirlenmesinde Bakılacak Üç Nokta
- Kararı veren makam: savcılık kararı ile hâkimlik kararı farklı başvuru yollarına tabidir.
- Suçun niteliği: soruşturmanın konusu, dosyayı hangi mahkemenin görev alanına sokacağını belirler ve bu belirleme itiraz merciini de etkiler.
- Kararın türü: koruma tedbirine ilişkin bir karar ile soruşturmayı sona erdiren bir karar aynı yolla ele alınmaz.
Yanlış Mercie Başvurunun Sonucu
Yanlış mercie yapılan başvuru her zaman esastan reddedilmez; ancak dosyanın doğru mercie ulaşması zaman alır ve bu arada koruma tedbiri sürmeye devam eder. Tutukluluk gibi durumlarda bu gecikmenin bedeli doğrudan kişi özgürlüğüdür. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce kararın üst kısmındaki makam bilgisi, karar türü ve dosya numarası birlikte okunmalı; başvurunun muhatabı tereddütsüz belirlenmelidir.
Tebligat Gecikmesi ve Öğrenme Anı
Soruşturma kararlarında sürenin başlangıcı çoğu zaman tebliğ ya da öğrenme anıdır. Kararın eski adrese gönderilmesi, müdafi tayin edilmişken tebligatın yalnızca şüpheliye yapılması ya da elektronik tebligat adresinin izlenmemesi, itiraz süresinin farkına varılmadan geçmesine yol açar. Sonradan ileri sürülen öğrenme tarihi ise tartışmalı bir zemin yaratır. Somut önlem: dosya numarası öğrenildiği anda kayda alınmalı, adres ve müdafi bilgisi güncel tutulmalı, dosyadaki hareketler düzenli aralıkla kendiliğinizden sorgulanmalıdır.
İtiraz Dilekçesini İçerikle Doldurmak
- Kararın hangi olguya dayandığını ve o olgunun dosyadaki hangi belgeyle çeliştiğini gösterin.
- Koruma tedbirinin ölçülülüğünü tartışırken kişisel ve mesleki koşulları somut belgeye bağlayın.
- Toplanmasını istediğiniz delilleri kalem kalem, nereden temin edilebileceğini belirterek yazın.
- Dosyaya erişim ve kısıtlama kararı varsa, savunmanın bundan nasıl etkilendiğini açıklayın.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı Sonrası
Soruşturmanın kapanmasına dair karara karşı başvuru yolu ayrı işler ve inceleme, yeni delil ölçütüyle sınırlıdır. Bu nedenle dilekçede yalnızca kararın hatalı olduğunu söylemek yeterli olmaz; hangi delilin toplanmadığı ve o delilin sonucu nasıl değiştireceği gösterilmelidir. Başvurunun reddi hâlinde açılabilecek yolların da baştan planlanması, ikinci bir gecikmeyi önler.
Yukarıdaki bilgiler genel usul çerçevesini tanıtır; her dosyada karar türü, suçun niteliği ve tarihler izlenecek yolu değiştirir. Elinizdeki kararı bir müdafi ile birlikte değerlendirmeniz gerekir.