Elektronik haciz uygulamaları banka hesaplarına, araç kayıtlarına ve bazı hak kayıtlarına çok kısa sürede yansır. Borçlu tarafında ilk tepki genellikle icra dairesine telefon etmek olur; oysa e-hacizden kaynaklanan itirazların bir kısmı icra dairesine, bir kısmı icra mahkemesine, bir kısmı ise takibin dayanağına göre başka bir yola aittir. Bu rehber, e-haciz dosyalarında takvimin ve doğru merciin nasıl belirleneceğini ele alır.
İtiraz mı, şikâyet mi
Ayrım basit bir soruyla başlar: itiraz ettiğiniz şey borcun kendisi mi, yoksa icra dairesinin yaptığı işlem mi? Borcun varlığına, miktarına veya imzaya yönelik itirazlar takip türüne göre icra dairesine ya da icra mahkemesine yapılır ve ödeme emrindeki süreye tabidir. Buna karşılık haczin kapsamı, haczedilemez nitelikteki bir kalemin bloke edilmesi ya da usule aykırı bir işlem şikâyet konusudur ve icra mahkemesinin görev alanına girer.
E-hacizde tarih zinciri
Dosyada üç ayrı tarih vardır ve karıştırılmaları hak kaybına yol açar: ödeme emrinin tebliğ tarihi, haciz işleminin uygulandığı tarih ve borçlunun işlemi öğrendiği tarih. Şikâyet süresi kural olarak öğrenme tarihinden işler; bu nedenle hesap ekstresi, banka bildirimi veya sorgu ekran kaydı gibi öğrenme anını gösteren belge saklanmalıdır. Kamu düzenine aykırılık ya da bir hakkın yerine getirilmemesi gibi hallerde şikâyetin süreye bağlı olmadığı kabul edilir; ancak bu istisnaya güvenip beklemek pratikte riskli bir tercihtir.
Sık görülen mercii hataları
- Haczedilemeyen bir gelir kalemine ilişkin şikâyetin dilekçeyle icra dairesine bırakılıp mahkemeye hiç taşınmaması
- Maaş veya emekli aylığı üzerindeki blokede rıza beyanı ile şikâyet yolunun karıştırılması
- Üçüncü kişiye ait hesabın haczinde istihkak iddiasının süresi içinde ileri sürülmemesi
- İtirazın iptali ya da menfi tespit talebinin icra mahkemesinden istenmesi
Adım adım süre planı
- Takip dosyası taraf, dayanak ve takip türü bakımından incelenir; ödeme emrinin tebliğ belgesi çıkarılır.
- Bloke edilen kalemler tek tek listelenir; her biri için haczedilebilirlik değerlendirmesi yapılır.
- Öğrenme tarihini belgeleyen kayıt dosyaya konur ve süre takvime yazılır.
- Talep, mahkemeye yönelik ise haczin kaldırılması yanında işlemin durdurulması istemini de içerecek şekilde kurulur.
- Ret ihtimaline karşı ikinci basamak, karar tarihinden itibaren işleyecek süre gözetilerek önceden planlanır.
Alacaklı tarafında planlama
Alacaklı için de takvim önemlidir. Haczin düşmesine yol açabilecek süreler, satış isteme zamanı ve yenileme talepleri dosya bazında izlenmelidir. Elektronik hacizde tahsilat gerçekleşmese bile dosyanın işlemsiz kalması ilerleyen aşamada hak kaybı doğurabilir.
Bu metin genel bir çerçeve sunar; takip türü, borcun kaynağı ve tebligat geçmişi sonucu değiştirebilir. İşlem yapmadan önce dosya örneği üzerinden hukuki değerlendirme almanız önerilir.