İş kazası dosyalarında hak kaybının en sık nedeni, olayın hukuken kaza sayılıp sayılmadığının tartışılması değil; bildirim, itiraz ve dava başvurularının birbirini izleyen kısa takvimlere bağlı olmasıdır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki bildirim yükümlülüğü, 6331 sayılı Kanundaki işveren yükümlülükleri ve 4857 ile 7036 sayılı Kanunların çizdiği başvuru düzeni aynı olayda paralel işler. Bu rehber, kazadan sonraki ilk günlerde hangi başvurunun hangi mercie yapılacağını ve sürenin nerede kesildiğini konu alır.
Kazadan Sonraki İlk 72 Saatte Ne Yapılır
Olayın tutanağa geçmesi, sonraki tüm aşamaların dayanağıdır. Kolluk kaydı, işyeri kaza tutanağı, acil servis kaydı ve varsa güvenlik kamerası görüntüsü aynı gün içinde talep edilmelidir. İşverenin SGK'ya bildirim yapmaması, işçinin bildirim hakkını ortadan kaldırmaz; sigortalı veya hak sahipleri de Kuruma bildirimde bulunabilir. Bildirimin yapılmaması hâlinde ödenen geçici iş göremezlik ödeneği bakımından işverene rücu gündeme gelebilir.
Kurum Kararına İtirazın Yolu
SGK'nın olayı iş kazası saymaması, sürekli iş göremezlik oranını düşük belirlemesi veya maluliyet talebini reddetmesi hâlinde itiraz yolu kurum içi kurullardan geçer. Sağlık kurulu raporuna karşı yapılan itirazlar, üst sağlık kurulunca değerlendirilir. Bu aşamada dosyaya konulan hastane epikrizleri ve tedavi sürecine ilişkin belgeler, sonradan açılacak davada bilirkişi incelemesinin de temelini oluşturur.
Bir Aylık Sürenin Devreye Girdiği Nokta
Kazanın ardından iş sözleşmesi feshedilmişse tablo değişir. Feshin geçersizliği iddiası, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulmasını gerektirir; bu süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında işe iade talebi esasa girilmeden reddedilir. Tazminat ve işçilik alacağı talepleri ise dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Buna karşılık maddi ve manevi tazminat davası, iş kazasından doğan sorumluluk hükümlerine tabi olduğundan farklı bir zamanaşımı takvimiyle ilerler. İki takvimi tek tabloda tutmayan dosyalarda, işe iade hakkı sessizce yanarken tazminat davasının hâlâ mümkün olduğu geç fark edilir.
İtiraz Dilekçesini Güçlendiren Unsurlar
- Risk değerlendirmesi ve iş sağlığı eğitim kayıtlarının işverenden talep edilmesi
- Kişisel koruyucu donanım zimmet belgelerinin varlığı veya yokluğunun tespiti
- Vardiya çizelgeleri ve puantaj kayıtlarıyla çalışma süresinin ortaya konması
- Tanık beyanlarının olay anına ilişkin somut ayrıntı içerecek şekilde alınması
- Kusur oranına yönelik itirazın rapordaki teknik gerekçeyi hedef alması
Süre Kaybını Önleyen Basit Bir Yöntem
Kaza tarihi, rapor tarihleri, fesih bildiriminin tebliğ tarihi ve Kurum kararının tebliğ tarihi tek bir çizelgeye yazılmalı; her tebligat için son gün değil, son günden birkaç gün öncesine denk gelen bir kontrol tarihi belirlenmelidir. Tebligatın adrese ulaştığı an ile ilgilinin fiilen öğrendiği an farklı olabildiğinden, tebliğ mazbatasının kendisi mutlaka incelenmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; her iş kazası dosyasında kusur dağılımı, sigortalılık durumu ve süre başlangıcı farklı sonuç doğurabilir. Kendi olayınız bakımından adım atmadan önce dosyanızın bir avukat tarafından incelenmesinde yarar vardır.