Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini çoğu zaman esas değil, başvuru sırası belirler. Kuruma yapılması gereken itiraz atlandığında ya da doğrudan dava açıldığında, dosya esasa girilmeden usulden reddedilebilir. Bu rehber, sıralamayı ve süre riskini SGK uyuşmazlıkları özelinde ele alır.
Önce Kurum, Sonra Yargı
Prim borcu, hizmet tespiti, işe giriş bildirgesi, idari para cezası ve rapor/ödenek uyuşmazlıklarında ilk adım kural olarak Kuruma yapılan itirazdır. İdari para cezalarında itiraz, tebliğ tarihinden itibaren işleyen ve tebliğ evrakında gösterilen süre içinde ilgili üniteye yapılır. Kurum itirazı reddederse ya da öngörülen sürede cevap vermezse yargı yolu açılır. Bu ön aşama atlandığında açılan dava, esasa hiç bakılmadan reddedilebilir.
Görevli Mahkeme Ayrımı Kritiktir
- Hizmet tespiti, sigortalılık başlangıcı, prim ve ödenek uyuşmazlıkları iş mahkemesinde görülür.
- İdari para cezalarına karşı başvurunun muhatabı, cezanın niteliğine göre farklılaşabilir; bu ayrım tebligat metninde gösterilen başvuru yolundan doğrulanmalıdır.
- Hizmet tespiti davalarında Kurumun davaya dahil edilmesi zorunludur; eksik hasım yıllar süren emeği boşa çıkarır.
Arabuluculuk Ne Zaman Dava Şartıdır
7036 sayılı Kanun uyarınca işçi–işveren ilişkisinden doğan işçilik alacakları için arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık hizmet tespiti gibi kamu düzenine ilişkin ve Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklar bu kapsamda değerlendirilmez. Yanlış varsayımla arabulucuya gitmek zaman kaybı, gitmemek gereken yerde gitmemek ise dava şartı yokluğu doğurur. Talebi kalem kalem ayırıp her kalem için ayrı değerlendirme yapmak en güvenli yoldur.
Hizmet Tespitinde İspatın Ağırlığı
Bu dosyalarda yazılı delil çoğu zaman eksiktir; bu nedenle işyeri kayıtları, komşu işyeri tanıkları, bordro ve müfettiş raporları birlikte değerlendirilir. 5510 sayılı Kanun kapsamında Kurumun kendi denetim raporları güçlü bir dayanak oluşturabilir; dava öncesi bu raporun varlığı sorgulanmalıdır. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı kayıtları da fiilî çalışmayı gösteren yan delil olarak işlev görür.
Süre Yönetimi İçin Not
- Tebliğ tarihini alındı belgesinden doğrulayın; posta çıkış tarihi ile karıştırmayın.
- Kuruma itirazı yazılı ve kayıt numaralı olarak yapın; sözlü başvuru ispatlanamaz.
- Kurumun cevap vermemesi hâlinde sürenin ne zaman işlemeye başladığını hesaplayın.
- Hizmet tespitinde kanunun öngördüğü süre sınırlarını çalışma dönemine göre ayrı ayrı değerlendirin.
Yukarıdaki bilgiler geneldir ve her dosyanın belge düzeni farklı sonuç doğurabilir. Elinizde tebliğ edilmiş bir Kurum işlemi varsa, itiraz süresi kısa olduğu için değerlendirmeyi ertelememeniz uygun olur.