İş sözleşmesi feshedildiğinde iki ayrı hesap aynı anda başlar: işe iade talebi için işleyen kısa süre ve kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi alacaklar için işleyen zamanaşımı. Bu iki hattın karıştırılması, uygulamada en sık görülen hak düşürücü süre kaybıdır. 4857 sayılı Kanun fesih ve tazminat rejimini, 7036 sayılı Kanun arabuluculuk ve dava usulünü, 5510 sayılı Kanun ise sigortalılık boyutunu belirler.
Fesih Bildirimi Elinize Geçtiği Gün
Fesih yazısının tebliğ tarihi, işe iade takviminin başlangıcıdır. Bildirimde fesih sebebinin açık ve kesin gösterilip gösterilmediği ilk kontrol noktasıdır; sebep belirtilmeyen ya da sonradan değiştirilen fesihler savunmada işverenin aleyhine sonuç doğurur. Bildirimi imzalamamak süreyi durdurmaz, imzalarken şerh düşmek ise sonraki aşamada anlatımı destekler.
Arabuluculuk: Dava Şartı Aşaması
- İşe iade talebi için arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren yasal süre içinde yapılır
- Görüşmede anlaşma sağlanamazsa son tutanak tarihinden itibaren dava süresi işlemeye başlar
- Anlaşma sağlanırsa işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti tutarları tutanağa yazılır
- Alacak kalemleri için ayrı bir arabuluculuk sürecinin gerekip gerekmediği değerlendirilir
Anlaşma tutanağının kapsamı çok önemlidir: metinde yer almayan alacak kalemleri için dava hakkı korunurken, geniş ibare içeren tutanaklar sonradan tartışma yaratır.
İşe İade Şartlarının Kontrolü
- İşyerinde çalışan sayısı ve işçinin kıdemi bakımından kanunda aranan eşiklerin sağlanması
- Sözleşmenin belirsiz süreli olması ve feshin işveren tarafından yapılmış olması
- İşletmesel karara dayanan fesihlerde son çare ilkesinin uygulanıp uygulanmadığı
- Savunma alınması gereken hâllerde bu usule uyulup uyulmadığı
- Aynı dönemde yeni işçi alımı yapılıp yapılmadığı
Kıdem Hesabında Kırılma Noktaları
Kıdem tazminatı, çıplak ücret üzerinden değil; yol, yemek, ikramiye gibi süreklilik taşıyan menfaatlerin eklendiği giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Bordroda görünen ücretle fiilen ödenen ücret farklıysa banka kayıtları, tanık beyanı ve iş yeri kayıtları birlikte sunulmalıdır. Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler ile aralıklı çalışmaların birleştirilmesi hesabı önemli ölçüde değiştirir.
Alacaklarda Zamanaşımı
Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti için işleyen zamanaşımı, ücret ve fazla çalışma alacaklarından farklı olabilir. Bu nedenle her kalem için ayrı bir son tarih belirlenmeli; işe iade davası sonuçlanana kadar diğer alacakların bekletilmesi gerektiği varsayımına dayanılmamalıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Fesih sebebi, işyerinin yapısı ve ücret düzeni sonucu doğrudan etkilediğinden, fesih yazınızı tebliğ tarihiyle birlikte hızla bir iş hukuku uygulayıcısına incelettirmeniz önemlidir.