İşyerinde sistematik biçimde yıldırmaya maruz kalan çalışanın karşılaştığı ilk güçlük, yaşadıklarının hukuken tanımlanabilir bir bütün hâline getirilmesidir. Tek tek bakıldığında sıradan görünen olaylar, tarih sırasına dizildiğinde süreklilik ve kasıt ortaya çıkarır. 4857 sayılı Kanunun işverenin gözetme borcuna ilişkin hükümleri, 6331 sayılı Kanunun sağlıklı çalışma ortamı yükümlülüğü ve 7036 sayılı Kanunun başvuru düzeni bu dosyalarda birlikte işler.
Olay Günlüğü: En Değerli Delil
Mobbing iddiasında ispat, çoğu zaman tek bir belgeye değil bir bütünün tutarlılığına dayanır. Bu nedenle tarih, saat, yer, olayın içeriği, tanıkların adı ve o gün gönderilen yazışmaların birlikte tutulduğu bir kayıt oluşturulmalıdır. Görev tanımının dışına çıkan işler verilmesi, izinlerin sürekli reddedilmesi, toplantılardan dışlanma, performans değerlendirmesinin ani şekilde bozulması ve yer değişikliklerinin sıklaşması bu kayda işlenir. Sağlık kuruluşuna başvurulmuşsa alınan raporlar, olayların etkisini gösteren bağımsız veri sağlar.
İşveren İçindeki Başvuru Basamağı
İç bildirim mekanizması bulunan işyerlerinde, şikâyetin yazılı olarak yapılması ve kayda alınmasının sağlanması önemlidir. Bu başvuru hem işverene önlem alma yükümlülüğünü hatırlatır hem de sonraki aşamada işverenin bilgisi olduğunu ispatlar. Yanıt verilmemesi veya önlem alınmaması, dosyanın en güçlü unsurlarından biri hâline gelir. Paralel olarak Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne şikâyet edilerek denetim istenebilir.
Fesih Kararı ve Bir Aylık Süre
Çalışanın haklı nedenle iş sözleşmesini feshetme hakkı, kanunda öngörülen kısa süre içinde kullanılmalıdır; bu hak, olayı öğrenme tarihine bağlı olarak işler ve süreklilik gösteren fiillerde her yeni olayla yeniden değerlendirilir. Buna karşılık işveren tarafından fesih yapılmışsa, feshin geçersizliği iddiası fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulmasını gerektirir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. İstifa ile haklı nedenle fesih arasındaki fark da burada kritiktir: gerekçesi yazılmadan verilen istifa dilekçesi, sonradan tazminat taleplerini ciddi ölçüde zayıflatır. Ayrılık kararı verilecekse, fesih bildiriminde nedenlerin açıkça yazılması gerekir.
Talep Edilebilecek Kalemler
- Kıdem ve varsa ihbar tazminatı ile ödenmemiş işçilik alacakları
- Kişilik haklarının zedelenmesi nedeniyle manevi tazminat
- Ayrımcılık oluşturan uygulamalar bakımından öngörülen tazminat
- Sağlığın bozulmasına bağlı zararlar için maddi tazminat
Arabuluculuk Aşamasının Doğru Kullanımı
İşçilik alacakları bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Bu görüşmede tutanağa geçirilen ifadeler ve kabul edilen kalemler sonraki davayı bağlayabileceğinden, anlaşma metninin kapsamı dikkatle okunmalıdır. Özellikle tüm haklardan feragat içeren ibare, manevi tazminat talebini de kapsayacak biçimde yorumlanabilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; işyerindeki olayların seyri, delil durumu ve fesih biçimi sonucu değiştirir. Fesih kararı vermeden önce bir avukatla görüşmeniz, süreleri ve talep kalemlerini korumanız bakımından önemlidir.