İş kazası sonrası hukuki süreç tek bir dosyadan ibaret değildir. Aynı olay; tazminat davası, sosyal güvenlik işlemleri, idari para cezaları ve ceza soruşturması olmak üzere birbirinden bağımsız dört hattı aynı anda üretir. Her hattın mercii, süresi ve ispat mantığı farklıdır. Bu rehber, 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde bu hatların ayrıştırılmasına odaklanır.
Dört Ayrı Hat, Dört Ayrı Merci
- Maddi ve manevi tazminat talepleri iş mahkemesinde görülür.
- Kurumun sürekli iş göremezlik veya bildirim kararlarına karşı yine iş mahkemesi yolu işletilir.
- İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına dayalı idari para cezaları idari yargının konusudur.
- Taksirle yaralama veya ölüm iddiası, cumhuriyet başsavcılığı soruşturmasıyla ilerler.
Yetki: İşyeri mi, İşverenin Adresi mi?
İş mahkemelerinde yetki, davalı gerçek veya tüzel kişinin dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesine tanınmıştır. Şantiye, saha veya geçici görev yeri gibi durumlarda işin fiilen yapıldığı yer, merkezden farklı olabilir ve davacıya seçim imkânı verir. Birden fazla davalı bulunması hâlinde bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de gündeme gelir.
Arabuluculuk Şartının İstisnası
İşçilik alacaklarında dava şartı olan arabuluculuk, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bakımından uygulanmaz. Bu istisnayı bilmeden arabuluculuğa başvurmak zaman kaybına, tersine dava şartı sanıp beklemek ise gereksiz gecikmeye yol açar. Kazaya ek olarak fesih de yaşanmışsa, fesih kaynaklı alacaklar için ayrı bir arabuluculuk süreci gerekebilir.
Bir Aylık Sürenin Devreye Girdiği Nokta
Kaza sonrası iş sözleşmesi feshedilmişse, feshin geçersizliği iddiası bakımından fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Tazminat davasında daha uzun süreler bulunması, bu bir aylık pencerenin gevşetilebileceği anlamına gelmez; iki takvim ayrı ayrı takip edilmelidir.
Delil Açığının En Sık Oluştuğu Yerler
İş kazası dosyalarında ispat sorunu genellikle olayın hemen ertesinde doğar. İşverenin kazayı Kuruma kanunda öngörülen kısa süre içinde bildirmemesi, kaza tutanağının olaydan günler sonra ve tek taraflı düzenlenmesi, risk değerlendirmesi ile eğitim kayıtlarının sonradan üretilmesi tipik tablodur. Kusur oranı bilirkişi incelemesiyle belirlendiğinden, makine bakım kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri, vardiya çizelgeleri ve kamera görüntüleri kaybolmadan talep edilmelidir. Görgü tanıklarının çoğu aynı işyerinde çalışmaya devam ettiğinden, beyanların gecikmesi ispat gücünü zayıflatır.
Bu içerik yalnızca genel yönlendirme sunar. Kazanın oluş biçimi, alt işveren ilişkisi ve maluliyet oranı hesaplamayı ve yargı yolunu değiştirebilir; bu nedenle sürecin başında bir hukukçuyla çalışmak faydalı olur.