Fazla çalışma iddiası yalnızca işçi ile işveren arasındaki bir alacak tartışması değildir; prime esas kazanç, hizmet süresi ve bildirim yükümlülüğü üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarını da ilgilendirir. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde, fazla mesai kaynaklı uyuşmazlıklarda mahkeme ve yetki belirlemesi ile kayıt eksikliğinin somut sonuçlarını ele alır.
Uyuşmazlığın Tarafı Kim: İşveren mi, Kurum mu?
Fazla çalışma ücretine ilişkin talep işverene yöneltilir ve iş mahkemesinde görülür. Aynı çalışmanın kuruma eksik bildirildiği iddiası ise hizmet tespiti niteliği taşır ve kurumun da taraf olduğu ayrı bir yapıyı gündeme getirir. İki talebin usul rejimi aynı değildir; dava şartı arabuluculuk bakımından da farklı sonuç doğururlar. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce hangi talebin hangi çatı altında ileri sürüleceği ayrıştırılmalıdır.
Yetki: İşin Yapıldığı Yer Seçeneği
İş uyuşmazlıklarında yetki, davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri yanında işin yapıldığı yer mahkemesine de tanınmıştır. Birden fazla şantiye veya şubede çalışılan dosyalarda bu seçim, tanıkların ulaşılabilirliği bakımından pratik bir avantaj sağlayabilir. Yetki sözleşmesiyle bu kuralın işçi aleyhine değiştirilmesi kabul görmez.
Fazla Mesaiyi Ayakta Tutan Kayıtlar
- Puantaj ve mesai çizelgeleri ile bunların imza durumu
- Turnike, kartlı geçiş veya kamera kayıtlarının istenmesine yönelik talep
- Bordroda fazla mesai tahakkuku bulunup bulunmadığı ve ihtirazi kayıt durumu
- Vardiya planları, servis listeleri ve görev yazıları
- Aynı dönemde çalışan tanıkların çalışma süreleriyle örtüşen beyanları
Delil Eksikliğinin Somut Sonucu
Fazla çalışma iddiasında ispat yükü kural olarak işçidedir; ancak işverenin kayıt tutma yükümlülüğü bulunduğundan kayıt sunulmadığı hâllerde değerlendirme farklılaşır. İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ve ihtirazi kayıt konulmamışsa o döneme ilişkin iddia yazılı delille desteklenmedikçe zayıflar. Tanık beyanları arasında saat ve dönem yönünden tutarsızlık bulunması ise takdiri indirim tartışmasını doğurur. Bu nedenle kayıt talebi dilekçenin delil listesinde açıkça yer almalıdır.
Not
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Çalışma biçiminiz, iş sözleşmenizin türü ve kurum kayıtlarınız sonucu doğrudan etkilediğinden, talep listesini oluşturmadan önce belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.