İş yargısında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak birçok uyuşmazlıkta dava şartıdır. Ancak 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu bu şarta önemli istisnalar getirmiştir ve sosyal güvenlik kaynaklı uyuşmazlıkların bir bölümü kapsam dışındadır. Yanlış kapsam değerlendirmesi, davanın usulden reddi ya da gereksiz bir bekleme süresi anlamına gelir.
Hangi Uyuşmazlık Arabuluculuğa Tabi
Kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. Kurumun taraf olduğu, sigortalılığın tespitine ilişkin davalar da işveren-işçi alacağı niteliğinde olmadığından ayrı değerlendirilir. Bu ayrım, dilekçe yazılmadan önce netleştirilmelidir.
Hizmet Tespitinde Delil Toplama
- İşyerine ait sigortalı bildirim listeleri ve dönem bordroları
- Banka kanalıyla yapılan ücret ödemelerine ilişkin hesap hareketleri
- İşyeri giriş kartı kayıtları, servis listeleri, yemekhane kayıtları
- Aynı dönemde çalışan ve bildirimi yapılmış tanıkların bilgileri
- Vergi dairesi ve meslek odası kayıtlarıyla işyerinin faal olduğu dönemin doğrulanması
Tutanak Yazımındaki Riskler
Arabuluculuk sürecinde en çok sorun doğuran nokta, taraf sıfatının hatalı gösterilmesidir. Asıl işveren ile alt işveren ilişkisinin bulunduğu hâllerde her iki tarafın da sürece dâhil edilmemesi, sonradan açılacak davada aynı işlemin tekrarını gerektirebilir. Ayrıca anlaşma tutanağında hangi alacak kalemlerinin kapsandığının açıkça yazılmaması, kapsam dışı kaldığı düşünülen taleplerin de sona erdiği yönünde bir tartışma doğurur.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Talebinizin arabuluculuk kapsamında olup olmadığını kaleme kalem ayırın.
- Son tutanağın aslını veya onaylı örneğini dava dilekçesine ekleyin.
- Muhatap unvanını ticaret sicil kaydıyla doğrulayın.
- Anlaşmama hâlinde dava için öngörülen süreyi takvime işleyin.
- Kuruma yöneltilecek talepler için ayrı bir başvuru yolu planlayın.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıtlarının Rolü
6331 sayılı Kanun kapsamında tutulması gereken risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri, hem iş kazası dosyalarında hem de fesih uyuşmazlıklarında belirleyici olabilir. Bu belgelerin işveren nezdinde bulunduğu dikkate alınarak, dava dilekçesinde bunların celbi ayrıca talep edilmelidir.
Her iş ilişkisi kendi belge düzenine sahiptir ve kapsam değerlendirmesi somut olaya göre değişir. Başvuru öncesinde bir avukatla kalem bazlı bir gözden geçirme yapmanız, usul kaynaklı kayıpları azaltır.